Kolorektal Kanser Taraması Ne Zaman Yapılır? Tarama ve Takip Süreci

Kolorektal kanserlerde tarama, erken teşhis ve postoperatif takip protokolleri; kalın bağırsaktaki şüpheli poliplerin dışkı testleri ve kolonoskopi ile tümöre dönüşmeden tespit edilmesini, tanı sonrası onkolojik cerrahinin eksiksiz planlanmasını ve ameliyatın ardından düzenli kan tahlilleri ile görüntüleme yöntemleriyle hastalığın tekrarlamasını kalıcı olarak önlemeyi sağlayan hayati adımlar bütünüdür. Sindirim sistemini güvence altına alan bu klinik harita, hücresel bozulmaları henüz tamamen sessiz oldukları en zararsız evrede durdurur. Doğru zamanlamayla ve disiplinle uygulanan bu bilimsel adımlar, bağırsaklarınızdaki yapısal riskleri bir sağlık tehdidi olmaktan çıkararak tam ve kesin iyileşmenin yolunu açar.

Kolorektal Kanser Nedir ve Kalın Bağırsak İçinde Nasıl Gelişir?

Kolorektal kanserler, sindirim sistemimizin en son kısmını oluşturan kalın bağırsağın ve bu bağırsağın dışarı açılmadan önceki son düzlük bölümünün iç yüzeyini döşeyen hücre tabakasından köken alan kötü huylu tümörlerdir. Kalın bağırsak malignitelerinin yaklaşık yüzde 95’i, mukus salgılayan bez epitelinden köken alan adenokarsinom karakterindedir. Histopatolojik açıdan bu tümörlerin yaklaşık yüzde 80’i iyi diferansiye yani Grade 1 özellik gösterirken, geriye kalan nadir histolojilerin yaklaşık yüzde 34’ünü skuamöz hücreli karsinomlar, yaklaşık yüzde 33’ünü ise karsinoid tümörler oluşturmaktadır.

Kolorektal kanserlerin ezici bir çoğunluğu, premalign karakterdeki adenomatöz poliplerin zemininde, yıllarca süren yavaş bir karsinojenez süreciyle gelişim gösterir. Gelişim aşamasında lezyonların klinik olarak sessiz kalması, tanı anında hastaların yaklaşık yüzde 20’sinin doğrudan uzak metastazlarla başvurmasına yol açmaktadır. Türkiye’deki üniversite hastanelerinde gerçekleştirilen retrospektif veriler, tanı konulan hastaların yaklaşık yüzde 82’sinin ne yazık ki ileri evre yani Evre III veya IV tümörlere sahip olduğunu ve bu durumun gelişmiş ülkelerdeki erken evre yakalama oranlarının çok gerisinde kaldığını doğrulamaktadır. Kalın bağırsak hücrelerinin genetik yapısında meydana gelen bu yavaş bozulma, hastaya uzun bir süre boyunca hiçbir rahatsızlık vermez. Hücreler kontrolsüzce bölünmeye devam ettikçe bağırsak duvarının katmanlarına doğru ilerler ve lenf kanalları ya da kan damarları yoluyla vücudun diğer bölgelerine yayılma potansiyeli kazanır. Bu nedenle henüz hücre düzeyindeki bu sapmalar büyük kitlelere dönüşmeden müdahale etmek hayati önem taşır.

Kolorektal Kanser Belirtileri Nelerdir ve Vücudumuz Bize Hangi Sinyalleri Verir?

Kalın bağırsak tümörleri sinsi bir karaktere sahip olsa da belirli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra bağırsak fonksiyonlarını bozarak bazı klinik ipuçları vermeye başlar. Bu semptomlar tümörün bağırsağın sağ tarafında veya sol tarafında yerleşmesine göre tamamen değişiklik gösterebilir. Örneğin sağ kolon tümörlerinde gizli kanamalara bağlı kansızlık ön plandayken, sol kolon ve rektum tümörlerinde daralmaya bağlı tıkanma bulguları ağır basar.

Klinik başvurularda en sık karşılaşılan kolorektal kanser belirtileri şunlardır:

• Halsizlik
• İstemsiz kilo kaybı
• Demir eksikliği anemisi
• Bulantı
• Kusma
• Kabızlık periyotları
• İshal atakları
• Rektal kanama
• Şerit şeklinde dışkılama
• Geçmeyen karın ağrısı
• Karında kitle hissi

Karnın sağ tarafındaki tümörler, bağırsağın bu bölgesinin geniş olması ve dışkının henüz sıvı kıvamda bulunması nedeniyle uzun süre tıkanıklık yapmaz. Bu kitleler genellikle yüzeylerinden yavaş ve gizli kanamalar yaparlar. Hasta dışkısında net bir kan görmez ancak aylar süren bu kayıp neticesinde açıklanamayan demir eksikliği anemisi gelişir. Zayıf hastalarda sağ abdominal kadranda ele gelen kitle belirginleşebilir. Sol taraftaki ve rektumdaki tümörler ise bağırsağın dar yapısı nedeniyle pasajı tıkar. Bu durum bağırsak alışkanlıklarında kabızlık veya ishal periyotları gibi belirgin değişikliklere, dışkı kalibresinde incelmeye ve kalem şeklinde dışkılamaya yol açar. Dışkılama sırasında görülen parlak veya koyu renkli rektal kanama ise en net başvuru kriterlerinden biridir. Nedeni tam anlaşılamayan karın ağrısı, bulantı ve kusma da acil cerrahi değerlendirme gerektirir.

Kolorektal Kanser Riskini Etkileyen Yaşam Tarzı Faktörleri Nelerdir?

Epidemiyolojik çalışmalarda genotipik yani ailesel faktörlerden bağımsız olarak bazı kötü alışkanlıkların och çevresel etkenlerin kalın bağırsak kanseri riskini doğrudan artırdığı tespit edilmiştir. Özellikle modern şehir hayatının getirdiği hareketsizlik ve hazır gıda tüketimi bağırsak mukozasını olumsuz etkilemektedir. Bilimsel veriler, sigara kullanımının kolorektal kanser riskini tam 2.63 kat artırdığını kanıtlamaktadır.

Hastalığa yakalanma ihtimalini belirgin şekilde yükselten temel risk faktörleri şunlardır:

• Sigara kullanımı
• Alkol tüketimi
• Hareketsiz yaşam
• Obezite
• İşlenmiş kırmızı et tüketimi

Buna mukabil, günlük hayata dahil edilecek bazı sağlıklı alışkanlıklar risk düzeyini ciddi oranda aşağıya çekmektedir. Haftada en az 5 gün, günde 30 ila 60 dakika orta şiddette egzersiz yapmak veya günlük 150 kcal enerji harcamasını sağlayacak düzeyde aktif bir yaşam sürmek bağırsak peristaltizmini yani hareketlerini hızlandırır. Bu sayede toksik maddelerin bağırsak duvarıyla temas süresi kısalır. İdeal vücut ağırlığını korumak ve tütünden uzak durmak da koruyucu etki yaratır.

Bağırsak sağlığını desteklemek ve kanserden korunmak için uygulanması gereken başlıca öneriler şunlardır:

• Düzenli yürüyüş
• İdeal kilonun korunması
• Lifli gıdalarla beslenme
• Tütünden uzak durulması

KETEM Protokollerine Göre Standart Kolorektal Kanser Taraması Nasıl Yapılır?

Türkiye genelinde toplum tabanlı kolorektal kanser taramaları, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM), Aile Sağlığı Merkezleri (ASM) ve Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM) koordinasyonunda yürütülmektedir. Genel cerrahi uzmanı, kendisine başvuran bireyleri standart ve yüksek risk profillerine göre ayırarak tarama algoritmalarını yönetmelidir. Ailesinde kolorektal kanser hikayesi bulunmayan, kronik inflamatuvar bağırsak hastalığı veya genetik polipozis sendromu öyküsü olmayan 50-70 yaş aralığındaki tüm kadın ve erkekler standart risk grubundadır.

Bu popülasyonda 50 yaş sonrasında yıllık rektal muayene ve Gaitada Gizli Kan (GGK) testi ile başlayan tarama süreci uygulanır. Rutin protokol kapsamında iki yılda bir tekrarlanan GGK testinin negatif olması durumunda taramaya 2 yıl sonra devam edilir und son iki testi negatif olan 70 yaşındaki bireylerde tarama sonlandırılır. GGK testinin doğruluğunu optimize etmek ve yalancı pozitifliği önlemek adına, testten önceki 7 gün boyunca nonsteroid antiinflamatuvar ilaçların ve yüksek doz C vitamini takviyelerinin kesilmesi, son 3 gün boyunca ise kırmızı et tüketiminden kaçınılması gerekmektedir.

GGK testinin belirsiz çıkması durumunda, poliplerin aralıklı kanama eğilimi göz önünde bulundurularak 2-3 gün arayla en fazla iki kez test tekrarlanmalıdır. Sonucun pozitif gelmesi durumunda kesin kanser tanısı anlamına gelmemekle birlikte patolojinin netleştirilmesi amacıyla hasta doğrudan kolonoskopiye sevk edilir. Ayrıca daha spesifik ve hassas bir dışkı testi olan Fekal İmmünokimyasal Test (FİT) yöntemi de yılda bir kez uygulanabilmektedir.

KETEM protokolleri uyarınca, standart gruptaki bireyler 51 ve 61 yaşlarında rutin olarak iki kez doğrudan tarama programına davet edilir. Bireyin sisteme 53 yaşında olduğu gibi geç başvurması durumunda, GGK testi uygulanır ve sonuç negatif çıksa dahi birey doğrudan tarama kolonoskopisine yönlendirilir. Hastanın eğitimi sonrasında taramayı reddetmesi halinde bu durum ASM’deki kişisel dosyasına işlenir ve birey 1 yıl sonra tekrar tarama için davet edilir.

Standart taramada kullanılan en etkin yöntem 10 yılda bir tekrarlanan tam kolonoskopidir. Kolonoskopiyi tolere edemeyen veya alternatif arayan hastalarda; her 5 yılda bir flexible sigmoidoskopi, her 5 yılda bir BT kolonoskopi (sanal kolonoskopi) veya 5-10 yılda bir çift kontrastlı baryumlu kolon grafisi uygulanabilir. BT kolonoskopi veya baryumlu grafide polip saptanması durumunda klasik kolonoskopi yapılması zorunludur. Son yıllarda geliştirilen ve dışkı örneğinde doğrudan tümör DNA’sını saptayan moleküler-genetik analiz yöntemleri (örneğin ColoAlert), yüzde 85’in üzerinde yüksek duyarlılık ve yüzde 90’ın üzerinde özgüllük sağlayarak non-invaziv tarama hassasiyetini üst seviyeye taşımaktadır.

Kimler Yüksek Risk Altındadır ve Bu Kişilerde Kolorektal Kanser Taraması Nasıl Değişir?

Kişisel veya ailesel risk faktörlerine sahip bireylerde tarama başlangıç yaşı öne çekilmekte ve takip aralıkları sıklaştırılmaktadır. Bu gruptaki hastaların takibinde standart tarama testleri yetersiz kalacağı için doğrudan endoskopik yöntemlere başvurulur.

Klinik olarak yüksek riskli kabul edilen ve yakın takibe alınması gereken durumlar şunlardır:

• Birinci derece akraba öyküsü
• Geçmişte saptanmış adenomatöz polipler
• Ülseratif kolit hastalığı
• Crohn hastalığı
• Primer sklerozan kolanjit varlığı

Birinci derece akrabalarında kolorektal kanser veya adenomatöz polip öyküsü olan bireylerde taramaya 40 yaşından itibaren veya ailedeki en genç kanser tanılı bireyin yaşından 10 yıl önce başlanmalı ve tarama yöntemi olarak doğrudan kolonoskopi tercih edilmelidir. Tarama kolonoskopileri esnasında kanser öncüsü polip saptanmış hastalarda takip aralığı her 3-5 yılda bir yapılan kolonoskopiler şeklinde planlanmalıdır. Eğer hastanın polipektomi geçmişi varsa ve ilk kontrol kolonoskopisinde ek polip saptanmadıysa takip 5 yılda bir sürdürülebilirken, yüksek riskli adenomların varlığında bu takip aralıkları daha sık tutulmalıdır.

Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı olan bireylerde kolorektal kanser riski, hastalık süresine ve başlangıç yaşına paralel olarak belirgin düzeyde artış gösterir. Hastalık süresi 8-10 yılı aşan olgularda her 1-2 yılda bir izlem kolonoskopisi uygulanmalıdır. Sadece sol kolon tutulumu ile seyreden kolit vakalarında ise takip kolonoskopilerine tanıdan 15 yıl sonra başlanarak her 1-2 yılda bir tekrarlanması önerilmektedir. İBH hastalarında displazi takibi yapılırken mukoza detaylarının netleştirilmesi amacıyla yüzde 0.4 indigo carmine veya yüzde 0.1 metilen mavisi kullanılarak tüm kolonun boyandığı kromendoskopi yöntemi standart olarak uygulanmalıdır. Eş zamanlı Primer Sklerozan Kolanjit (PSK) tanısı olan İBH hastalarında ise süre sınırına bakılmaksızın tanı anından itibaren yıllık kolonoskopik takip zorunludur.

Genel Cerrahlar Ameliyat Öncesi Hazırlıkta ve Cerrahi Karar Aşamasında Nelere Dikkat Eder?

Kolorektal kanserlerin küratif tedavisi onkolojik cerrahi prensipler çerçevesinde yürütülür. Ameliyat öncesi dönemde fizik muayene, rektal tuşe, rektosigmoidoskopi ve tam kolonoskopik değerlendirme, cerrahi planlamanın temel taşlarıdır. Senkron tümörlerin yüzde 3-5 sıklıkta atlanmaması amacıyla ameliyat öncesinde tam kolonoskopi yapılması zorunludur; obstrüksiyon nedeniyle kolonun tamamının değerlendirilemediği acil olgularda ise rezeksiyon sonrasındaki ilk 3-6 ay içinde tam kolonoskopi mutlaka tamamlanmalıdır.

Preoperatif dönemde tümör belirteci olarak karsinoembriyonik antijen (CEA) düzeyine rutin olarak bakılmalıdır. Bazal CEA değerinin 5 ng/mL değerinden büyük olması, tüm evreler için daha agresif biyolojiye ve kötü prognoza işaret eder. Cerrahi rezeksiyondan sonra CEA seviyelerinin normale dönmemesi, geride rezidüel tümör dokusu bırakılmış olabileceğini veya mikrometastatik hastalığı düşündürür ve ileri sistemik taramayı gerektirir.

Cerrahi yöntemlerin seçimi tümörün evresine ve yerleşimine göre planlanır. Karsinoma in situ, high-grade displazi gösteren villöz adenomlar ve Erken Evre (T1) rektal tümörler, onkolojik açıdan en az 1 cm sağlam cerrahi sınır sağlanması koşuluyla kolonoskopik polipektomi, lokal eksizyon veya transanal rezeksiyon gibi minimal invaziv cerrahi tekniklerle tedavi edilebilir.

Evre I-III kolon kanserinde kolonun tümör içeren segmentinin, besleyici majör vasküler yapılarla ve bölgesel lenf nodlarıyla birlikte blok halinde çıkarıldığı parsiyel kolektomi (sağ/sol hemikolektomi, sigmoid kolektomi) standart yaklaşımdır. Evre II kolon kanserlerinde adjuvan kemoterapi kararı verilirken patoloji raporundaki yüksek risk faktörleri (Grade 3 histopatoloji, lenfovasküler/perinöral invazyon varlığı, T4 tümör derinliği, perforasyon veya obstrüktif prezantasyon) belirleyici rol oynar.

Bağırsak tıkanıklığı ile başvuran acil hastalarda cerrah; hastanın hemodinamik durumuna göre acil kolektomi, diversiyon kolostomi veya palyatif/köprüleme amaçlı endoskopik stent seçeneklerini bireyselleştirerek uygulamalıdır. Ailesel adenomatöz polipozis (FAP) sendromlarında veya medikal tedaviye dirençli ülseratif kolit zemininde gelişen displazilerde “Restoratif Proktokolektomi” uygulanır. Bu işlemde tüm kolon ve rektum mukozası eksize edilerek, ileumdan oluşturulan J, S veya W poş yapıları anal kanala anastomoz edilir. Seçilmiş kolorektal peritoneal metastazlı olgularda ise sitoredüktif cerrahi (CRS) ile hipertermik intraperitoneal kemoterapi (HIPEC) kombinasyonu küratif başarı sağlayan agresif bir yaklaşım olup üçüncü basamak merkezlerde uygulanmalıdır.

Rektum Yerleşimli Tümörlerde Kolorektal Kanser Cerrahisi Neden Daha Hassastır?

Rektum kanserinde cerrahi yaklaşım dar pelvik anatomi ve komşuluklar sebebiyle kolon kanserlerine göre çok daha komplike bir seyir gösterir. Rektum arkada 3., 4. ve 5. sakral vertebralar, koksiks, superior rektal damarlar, piriformis kası, sakral pleksus, sempatik trunk ve levator ani ile komşu olup anterior komşulukları cinsiyete göre farklılık gösterir. Erkeklerde mesane, prostat ve seminal veziküller önde yer alırken, kadınlarda uterus ve vajina arka duvarı komşudur.

Distal rektum yerleşimli tümörler en kötü onkolojik prognoza sahip olup lokal nükslerin önlenmesinde Total Mesorektal Eksizyon (TME) cerrahi tekniğinin onkolojik prensiplere tam uygun olarak icrası hayati önem taşır. Bu teknik, tümörün etrafındaki lenf ve yağ dokusunun bütünsel bir paket olarak çıkarılmasını sağlar. Anastomoz güvenliğini desteklemek amacıyla cerrahlar tarafından sıklıkla açılan geçici saptırıcı ileostomiler, anastomoz hattı iyileştikten veya adjuvan onkolojik tedaviler tamamlandıktan sonra 2-6 ay içinde kapatılır. Pelvis içindeki bu hassas cerrahi milimetrelerle ölçülen planlarda yürütülür; çünkü sinir koruyucu yaklaşımın elden bırakılması hastanın ameliyat sonrasındaki tüm yaşam kalitesini doğrudan etkiler.

Ameliyat Sonrası Kolorektal Kanser Takip ve Sürveyans Protokolü Nasıl Yönetilir?

Küratif cerrahi rezeksiyon uygulanan Evre I-III kolorektal kanser hastaları, nüks, metakron tümör gelişimi ve metastaz riski açısından titizlikle izlenmelidir. Nükslerin yaklaşık yüzde 70’i postoperatif ilk 2 yılda, yaklaşık yüzde 90’ı ise ilk 5 yılda ortaya çıktığından bu periyot takibin en yoğun yapılması gereken dönemdir. Ancak hastaların yaklaşık yüzde 20’sinde hayatının ilerleyen dönemlerinde yeni adenomatöz polipler gelişebileceği için izlemin en az 10 yıl boyunca sürdürülmesi klinik standarttır. En sık uzak metastaz bölgeleri karaciğer (yüzde 33), akciğerler (yüzde 20) ve lokorejyonel alanlardır (yüzde 20). T1-T2 N0 tümörlerde rekürrens riski yüzde 3-8 gibi düşük oranlarda seyrederken, T3-T4 veya lenf nodu pozitif (N+) tümörlerde bu risk yüzde 51-57’ye kadar yükselmektedir.

Başarıyla tedavi edilen Evre I-III hastalarında ilk 2 yıl boyunca her 3-4 ayda bir (veya her 3-6 ayda bir), ardından toplam 5 yıl tamamlanana kadar her 6 ayda bir detaylı anamnez, fizik muayene ve rektal tuşe kontrolü yapılmalıdır. 5. yıldan sonra ise 10. yıla kadar yıllık takipler yeterlidir.

Serum CEA düzeyleri ilk 2 yıl boyunca her 2-3 ayda bir (veya 3 ayda bir), sonraki 3 yıl boyunca ise 6 ayda bir ölçülmelidir. Postoperatif izlem esnasında CEA değerinde saptanan progresif yükselişler klinik nüks ile doğrudan ilişkilidir. CEA seviyesinin 10 ng/mL eşiğinin üzerine çıkması veya ardışık ölçümlerde belirgin yükselme göstermesi durumunda, nüks odağının saptanması amacıyla hastaya acilen PET-CT görüntülemesi planlanmalıdır. Takip sürecinde hastaların yüzde 49’unda en az bir kez hafif düzeyde (5-10 ng/mL arası) yalancı CEA yükselmeleri görülebileceği akılda tutulmalıdır.

Metastazların ekarte edilmesi amacıyla ilk 5 yıl boyunca yıllık rutin Toraks, Abdomen ve Pelvis BT çekilmelidir. Akciğer metastazlarının taranmasında alternatif veya destekleyici olarak yıllık akciğer grafisi de klinik takvime eklenebilir. Rektum kanseri rezeksiyonu geçiren olgularda anastomoz bütünlüğünün, olası presakral koleksiyonların ve lokal nükslerin değerlendirilmesinde pelvis BT veya MRG tetkikleri yüksek tanısal başarı sağlamaktadır.

Metakron lezyonların ve yeni poliplerin saptanması amacıyla postoperatif kolonoskopi takvimi kapsamında; primer rezeksiyondan 12 ay sonra tam kolonoskopi uygulanır. İlk yıl yapılan kolonoskopi normal ve polipsiz ise işlem 3. yılda tekrarlanır. Üçüncü yıl kontrolü de normal olan hastalarda, kolonoskopik izlem her 5 yılda bir tekrarlanarak sürdürülür.

Ameliyat Günü ve Sonrasındaki Klinik Bakım Süreci Nasıl İlerler?

Cerrahi başarının artırılması ve postoperatif morbidite oranlarının düşürülmesi için preoperatif hazırlık ve postoperatif bakım süreçleri standardize edilmelidir. Genel cerrahi uzmanı, hastaların postoperatif takiplerinde “Fast Track” yani ERAS cerrahi yaklaşımlarını benimsemelidir. Klasik cerrahi anlayışın getirdiği uzun süreli açlık, rutin nazogastrik sonda ve batın dreni uygulamalarının yerini; hastanın konforunu bozmayacak şekilde erken dönemde (postoperatif ilk 24 saatte) yürütülmesi, erken enteral beslenmeye başlanması ve drenlerin en kısa sürede çekilmesi uygulamaları almıştır.

Ameliyattan bir gün önce hastaya berrak sıvılardan oluşan sıvı diyeti uygulanarak bağırsak temizliğine destek sağlanır; operasyon sabahı anestezi güvenliği için gece saat 00:00’dan itibaren su dahil tüm oral alım tamamen kesilmelidir. Postoperatif ilk 48 saat yakın izlem gerektirir; bu erken dönemde en kritik odak noktası hastanın erken mobilizasyonudur. Erken mobilizasyon bağırsak hareketlerinin daha hızlı başlamasını sağlar.

Bağırsak seslerinin duyulması och gaz/gaita çıkışının sağlanmasının ardından hastada berrak sıvı gıdalarla beslenme başlatılır ve genellikle postoperatif 4. veya 5. günlerde yumuşak gıdaya geçiş yapılır. Laparoskopik cerrahi teknikler, minimal kesi alanı sayesinde postoperatif ağrıyı azaltır, hızlı mobilizasyona olanak tanır ve hastanın 3-4 gün gibi kısa bir sürede taburcu edilmesini sağlar.

Klinik postoperatif bakım protokolü; ağrı kontrolü, yara bakımı, fiziksel aktivitenin kademeli artırılması ve psikososyal destek aşamalarını içerir. Hastaların drenleri çekildikten ve cerrahi yaraları kapandıktan birkaç gün sonra duş şeklinde banyo yapmalarına izin verilir. Taburculuk sonrasındaki ilk 6 hafta boyunca hastaların ağır kaldırmaktan ve yorucu fiziksel aktivitelerden kaçınması gerekmektedir. Rezeke edilen materyalin patolojik inceleme sonucu genellikle 7-10 gün içinde çıkar ve bu rapora göre ek adjuvan tedaviler planlanır.

Kolorektal Kanser Cerrahisi Sonrasında Hangi Komplikasyonlar Gelişebilir?

Kalın bağırsak operasyonları onkolojik açıdan büyük cerrahiler sınıfında yer aldığı için postoperatif dönemde hastaların yakın takibini gerektiren bazı klinik durumlar veya komplikasyonlar baş gösterebilir. Bu durumların erken fark edilmesi, cerrahi ekibin zamanında müdahale edebilmesi için çok önemlidir.

Kalın bağırsak cerrahisi sonrasında görülebilecek başlıca komplikasyonlar şunlardır:

• Anastomoz kaçağı
• Yara yeri enfeksiyonu
• Düşük anterior rezeksiyon sendromu
• Üriner retansiyon
• Cinsel disfonksiyon
• Dalak yaralanması
• Derin ven trombozu
• Pulmoner emboli
• Peritoneal yapışıklıklar
• Bağırsak tıkanıklığı

Anastomoz kaçağı rektum cerrahisinden sonra en sık karşılaşılan ve en ciddi komplikasyondur. Gelişiminde; cerrahi teknik yetersizlikler, preoperatif radyoterapi/kemoterapi öyküsü, tümörün anal kanala yakınlığı (distal yerleşim), malnütrisyon, lokal dolaşım bozuklukları, anemi, obezite ve erkek cinsiyet rol oynar. Ameliyat sırasında koruyucu stoma açılması anastomoz kaçağı insidansını sıfırlamaz, ancak fekal sızıntının peritona yayılmasını engelleyerek gelişebilecek sepsis tablosunu hafifletir. Postoperatif dönemde anastomoz hattının posteriorunda kaçağa bağlı gelişen presakral koleksiyonlar veya hava-sıvı seviyelenmeleri BT ve MRG ile saptanmalı, uygun durumlarda perkütan veya cerrahi drenaj ile yönetilmelidir.

Yara enfeksiyonu ise karın kesisinde veya abdominoperineal rezeksiyon (APR) uygulanan hastalarda perineal dikiş hatlarında görülebilir. Görülme sıklığı ortalama yüzde 15-20 civarında olup riskli hastalarda yüzde 35’e kadar yükselebilir.

Rektum cerrahisi geçiren hastaların yaklaşık üçte birinde rektal rezervuar kapasitesinin kaybına bağlı olarak sık ve acil dışkılama hissi (urgency), dışkılama frekansında artış ve gaita kaçırma şikayetleri gelişir; bu tabloya düşük anterior rezeksiyon sendromu (LARS) denmektedir. Pelvik diseksiyon sırasında otonom sinir liflerinin hasar görmesi sonucu hastaların yüzde 10’unda idrar yapma güçlüğü (üriner retansiyon) och idrar yolu enfeksiyonları gelişebilir. Benzer şekilde erkek hastalarda ereksiyon problemleri ve retrograd ejakülasyon, kadınlarda ise disparoni gelişebilir. Günümüzde sinir koruyucu TME tekniklerinin standardize edilmesiyle cinsel fonksiyon bozukluğu oranları yüzde 5 seviyelerine gerilemiştir.

Sol kolon ve rektum cerrahilerinde bağırsağın gerginlik olmadan pelvise indirilebilmesi amacıyla splenic fleksuranın mobilizasyonu gerçekleştirilir. Bu işlem sırasında yaklaşık yüzde 2 oranında dalak yaralanması gelişme riski mevcuttur. Postoperatif dönemde hastanın uzun süre hareketsiz kalması bacaklarda kan pıhtılaşmasına (DVT) ve ölümcül pulmoner emboliye yol açabilir; bu durumun önlenmesinde erken mobilizasyon ve farmakolojik tromboprofilaksi esastır. Ayrıca postoperatif erken veya geç dönemlerde, özellikle açık ameliyatlardan sonra mekanik bağırsak tıkanıklığına (ileus) yol açabilen peritoneal yapışıklıklar ve anastomoz hattında darlıklar gelişebilir.

Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy

Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy, genel cerrahi alanındaki akademik birikimi ve cerrahi deneyimiyle tanınan bir hekimdir. 1998 yılında TED Ankara Koleji’nden mezun olduktan sonra, 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini 2012 yılında tamamlamış, 2019’da Doçent, 2024 yılında ise Profesör unvanını almıştır. Halen Ankara Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.

Uluslararası indeksli dergilerde yayımlanmış 100’e yakın makalesi ve çok sayıda bilimsel bildirisi bulunan Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, International College of Surgeons, The Transplantation Society, Türk Cerrahi Derneği ve Ankara Cerrahi Derneği üyesidir. Halen Ankara Medipol Üniversitesi’ndeki akademik görevine ek olarak Çankaya’daki özel muayenehanesinde genel cerrahi, meme ve endokrin cerrahi alanlarında hasta kabul etmektedir.