Memede Lezyon Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Kanser Riski

Memede lezyon, meme dokusunun doğal yapısından farklılaşarak ortaya çıkan kist, solid kitle, mikrokalsifikasyon veya yapısal bozulma gibi her türlü anormal oluşumun genel adıdır. Tıbbi bir şemsiye terim olan bu ifade, tek başına bir hastalık tanısı değil; fiziksel muayene, mamografi veya ultrasonografi sırasında saptanan doku değişikliğinin tanımıdır. Saptanan lezyonların büyük bir çoğunluğu fibroadenom veya basit kistler gibi iyi huylu süreçlerden kaynaklanır ve doğrudan kanser varlığını işaret etmez. Genel cerrahi pratiğinde lezyon yönetimi, bu yapısal değişikliğin karakterinin belirlenmesi ve kanser potansiyeli taşıyan riskli oluşumların ayırt edilmesini kapsar.

Memede Lezyon Nedir?

Meme, yapısı gereği vücudun en dinamik organlarından biridir. Ergenlikten başlayarak menopoza, hatta menopoz sonrasına kadar sürekli bir değişim içindedir. Her ay yaşanan adet döngüleri, hamilelik süreçleri, emzirme dönemleri ve yaşla birlikte gelen hormonal çekilmeler, meme dokusunda sürekli bir yeniden yapılanmaya neden olur. İşte bu yoğun hücresel faaliyet sırasında, bazen işler standart düzenin dışına çıkabilir ve dokuda yapısal farklılıklar oluşabilir.

Tıbbi olarak lezyon dediğimizde, memenin süt üreten bezlerinde (lobüller), sütü taşıyan kanallarında (duktuslar) veya bu yapıları destekleyen yağ ve bağ dokusunda ortaya çıkan herhangi bir “olağandışı” durumu kastediyoruz. Bazen bu durum elinize gelen bir bilye gibidir. Bazen sadece mamografi filminde görülen minik beyaz noktacıklardır (mikrokalsifikasyon). Bazen de ultrason ekranında beliren, içi sıvı dolu bir baloncuktur.

Bu oluşumların büyük bir kısmı, vücudun hormonal değişimlere verdiği zararsız yanıtlardır. Ancak bir kısmının da potansiyel olarak şekil değiştirme veya kontrolsüz büyüme yeteneği vardır. Bizim tüm çabamız, bu ikisi arasındaki ayrımı net bir şekilde yapabilmektir. Bu ayrımı yaparken lezyonun şekli, sınırları, iç yapısı ve zaman içindeki değişimi bize yol gösterir.

Memede Lezyon Belirtileri Nelerdir?

Çoğu zaman hastalarımız, kendi kendilerine yaptıkları muayeneler sırasında veya tamamen tesadüfen bir farklılık hissederek bize başvururlar. Bazen de hiçbir şikayet yokken rutin taramalarda bir bulguya rastlarız. Ancak vücudunuzun size verdiği bazı sinyaller, bir lezyonun varlığına işaret edebilir. Bu belirtileri doğru okumak, erken teşhis için hayati önem taşır.

Memede bir lezyon varlığında karşılaştığımız en yaygın belirtiler şunlardır:

• Ele gelen kitle
• Meme cildinde çekinti
• Meme başında çökme
• Meme başı akıntısı
• Ciltte renk değişikliği
• Meme boyutunda asimetri
• Koltuk altında şişlik
• Meme cildinde ödem

Bu belirtileri biraz açmak gerekirse; ele gelen her kitle aynı değildir. Eğer elinizin altında, sınırları çok net, yüzeyi pürüzsüz ve parmağınızla ittiğinizde sağa sola kaçan bir yapı hissediyorsanız, bu genellikle iyi huylu bir sürece (örneğin fibroadenom veya kist) işaret eder. Ancak dokuya sıkıca tutunmuş, hareket etmeyen, sert ve sınırlarını seçemediğiniz kitleler bizi daha çok alarm durumuna geçirir.

Görsel değişiklikler de en az kitle kadar önemlidir. Ayna karşısına geçtiğinizde, meme cildinde gamzeleşme dediğimiz küçük çukurlaşmalar veya portakal kabuğuna benzer gözenekli bir görünüm fark ederseniz, bu durum içerideki bir lezyonun cildi tuttuğunun göstergesi olabilir. Aynı şekilde meme ucunun içeri doğru çekilmesi veya yön değiştirmesi de ihmal edilmemesi gereken bir bulgudur. Akıntılarda ise özellikle kendiliğinden gelen, tek memeden kaynaklanan ve kanlı veya su gibi şeffaf olan akıntılar detaylı inceleme gerektirir.

Her Memede Lezyon Kanser Riski Taşır mı?

Hastalarımızın en büyük korkusu budur. Bir lezyon saptandığında akla hemen kanser gelir. Ancak sizi rahatlatmak isterim; saptanan meme lezyonlarının çok büyük bir çoğunluğu iyi huyludur ve kanserleşme riski taşımaz. Biz lezyonları, taşıdıkları riske ve hücresel özelliklerine göre üç ana grupta inceleriz. Bu sınıflandırma, tedavi planımızı belirleyen en temel faktördür.

Proliferatif Olmayan Lezyonlar: Bu grup, polikliniklerde en sık karşılaştığımız ve içimizi en çok rahatlatan gruptur. Burada meme dokusunda bir değişiklik vardır ancak hücre sayısında anormal bir artış veya hücre yapısında bir bozulma yoktur.

Bu grupta yer alan oluşumlar şunlardır:

• Basit kistler
• Duktal ektazi
• Basit fibroadenomlar
• Hafif epitel hiperplazisi
• Apokrin metaplazi

Bu lezyonlar, meme kanseri riskinde anlamlı bir artışa neden olmazlar. Özellikle kistler, 30-50 yaş arası kadınlarda çok sık görülür. Bunlar genellikle içi sıvı dolu keseciklerdir ve hormonal dalgalanmalarla büyüyüp küçülebilirler. Çoğu zaman tedavi bile gerektirmezler, sadece takip yeterlidir.

Atipisiz Proliferatif Lezyonlar: Bu grupta, hücre sayısında normalden fazla bir artış (proliferasyon) söz konusudur. Yani doku olması gerekenden daha hareketlidir. Ancak hücrelerin genetik yapısında ve şeklinde bir bozulma (atipi) yoktur.

Bu kategoride değerlendirdiğimiz lezyonlar şunlardır:

• Radyal skar
• Kompleks sklerozan lezyonlar
• İntraduktal papillomlar
• Orta dereceli hiperplazi
• Sklerozan adenozis

Bu lezyonların varlığı, meme kanseri riskini hafif düzeyde (yaklaşık 1.5 – 2 kat) artırabilir. Ancak buradaki asıl kritik nokta, bu lezyonların (özellikle radyal skar gibi yapıların) radyolojik görüntülerinin kanserle çok karışmasıdır. Bu yüzden çoğu zaman emin olmak için bu alanların çıkarılması gerekebilir.

Atipili Proliferatif Lezyonlar: İşte bizim en çok üzerinde durduğumuz, “kırmızı bayrak” olarak nitelendirebileceğimiz grup budur. Burada hem hücre sayısı artmıştır hem de hücrelerin yapısı bozulmaya, yani kanser hücresine benzemeye başlamıştır, ancak henüz tam bir kanser değildir.

Bu riskli grubun üyeleri şunlardır:

• Atipik duktal hiperplazi
• Atipik lobüler hiperplazi

Bu durumlar kanser değildir, ancak kanser öncüsüdür. Bu lezyonlara sahip olan kadınlarda gelecekte meme kanseri gelişme riski 4 ila 13 kat artabilir. Daha da önemlisi, iğne biyopsisi ile “atipik hiperplazi” tanısı konduğunda, o bölge ameliyatla çıkarıldığında hemen yakınında erken evre bir kanser odağı bulunma ihtimali vardır. Bu nedenle bu lezyonları asla vücutta bırakmayız.

Memede Lezyon Tanısı İçin Hangi Filmler Çekilir?

Muayenehane ortamında yaptığımız fiziksel kontroller bize çok değerli bilgiler verir ancak gözümüzle göremediğimiz doku derinliklerini incelemek için teknolojiye ihtiyaç duyarız. Tanı sürecinde “Radyolojik Görüntüleme” bizim gören gözümüzdür. Hangi filmin çekileceğine hastanın yaşına ve meme dokusunun yapısına göre karar veririz.

Genel cerrahi pratiğinde kullandığımız temel görüntüleme yöntemleri şunlardır:

• Dijital mamografi
• Meme ultrasonografisi
• Renkli Doppler ultrasonografi
• Meme MR (Manyetik Rezonans)

40 yaşın üzerindeki her kadın için “Mamografi” altın standarttır. Bunun sebebi, meme kanserinin en erken belirtisi olabilen ve kireçlenme olarak tabir ettiğimiz “mikrokalsifikasyonları” en iyi gösteren yöntemin mamografi olmasıdır. Bu kireçlenmeler bazen bir tuz tanesi kadar küçüktür ve elle hissedilmesi imkansızdır.

Ancak 40 yaşın altındaki genç kadınlarda meme dokusu çok yoğundur. Yoğun meme dokusu mamografide beyaz görünür, lezyonlar da beyaz görünür. Bu durum “kar fırtınasında beyaz tavşanı aramaya” benzer. Bu yüzden genç hastalarda veya meme dokusu yoğun olanlarda ilk tercihimiz “Ultrasonografi”dir. Ultrason, ses dalgalarıyla çalışır ve radyasyon içermez. Bize en net söylediği şey şudur: Bu lezyonun içi su mu dolu (kist), yoksa et dokusu mu (solid kitle)? Eğer solid bir kitle varsa, Doppler özelliği ile kanlanıp kanlanmadığına bakarız; çünkü kötü huylu oluşumlar genellikle yoğun kanlanma gösterir.

Meme MR ise daha spesifik durumlarda, örneğin genetik risk taşıyanlarda veya meme koruyucu cerrahi öncesi memede başka odak olup olmadığını kontrol etmek için kullandığımız, hassasiyeti çok yüksek bir problem çözücüdür.

Radyoloji Raporundaki BI-RADS Puanı Ne Demektir?

Elinize aldığınız radyoloji raporlarında, sonuç kısmında mutlaka “BI-RADS” ibaresini ve yanında bir rakam görürsünüz. Hastalarımız genellikle bu rakamları anlamakta zorlanır. BI-RADS, biz doktorların (radyolog ve cerrah) birbirimizle anlaşmak için kullandığımız ortak bir dildir. Bu puanlama, lezyonun kanser olma ihtimalini ve buna göre ne yapmamız gerektiğini belirler.

BI-RADS kategorileri ve anlamları şunlardır:

• Kategori 0
• Kategori 1
• Kategori 2
• Kategori 3
• Kategori 4
• Kategori 5
• Kategori 6

Bu kategorilerin ne anlama geldiğini bilmek sizi rahatlatacaktır. Kategori 1 ve 2, tamamen temiz veya kesinlikle iyi huylu (basit kist gibi) bulguları ifade eder. Kanser riski yoktur, rutin kontroller yeterlidir.

Kategori 3, “muhtemelen iyi huylu” demektir. Kanser riski çok düşüktür (%2’den az). Bu durumda hemen biyopsi yapmayız, “bekle ve gör” stratejisi uygularız. Genellikle 6 ay sonra kontrol öneririz. Eğer şekli değişmiyorsa iyi huylu kabul ederiz.

Kategori 4, “şüpheli” demektir. Burada risk yelpazesi geniştir. Bu ibareyi gördüğümüz an, bekleme lüksümüz kalmaz. Mutlaka biyopsi yaparak tanıyı netleştirmemiz gerekir. Kategori 5 ise radyolojik olarak çok yüksek oranda (%95 üzeri) kanser şüphesi taşıyan bulgulardır ve hızla tanı-tedavi sürecine geçilmelidir.

Memede Lezyon Biyopsisi Nasıl Yapılır?

Görüntüleme yöntemleri bize lezyonun şeklini şemalini gösterir ama adını koyamaz. Kesin tanı için mikroskop altında hücrelerin incelenmesi, yani biyopsi şarttır. Burada halk arasında çok yaygın ve yanlış bir inanış vardır: “Bıçak değerse yayılır” veya “Biyopsi kanseri azdırır”. Bir hekim olarak net bir şekilde söyleyebilirim ki bu tıbbi dayanağı olmayan bir efsanedir. Biyopsi, doğru tedaviyi planlamak için olmazsa olmazımızdır ve hastalığın yayılmasına neden olmaz.

Günümüzde biyopsiler artık ameliyatla değil çok daha konforlu iğne yöntemleriyle yapılıyor.

Sıklıkla başvurduğumuz biyopsi yöntemleri şunlardır:

• Tru-Cut (Kesici iğne) biyopsisi
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi
• Vakum biyopsi
• Cerrahi biyopsi

En sık kullandığımız yöntem Tru-Cut Biyopsidir. İşlem poliklinik şartlarında yapılır. Cildi uyuşturduğumuz için ağrı hissetmezsiniz. Özel bir tabanca mekanizması olan iğnelerle, lezyonun içinden milimetrik doku parçaları alınır. Bu işlemin en büyük avantajı, patoloğa sadece hücreleri değil dokunun mimarisini de sunmasıdır. Böylece lezyonun çevreye saldırgan davranıp davranmadığını anlayabiliriz. Genellikle ultrason rehberliğinde yaparız, yani iğnenin nereye gittiğini ekranda görerek hatasız parça almayı hedefleriz.

İnce İğne Aspirasyonu, daha çok kistlerin boşaltılmasında veya koltuk altı lenf bezlerinden örnek alınmasında kullanılır. Sadece sıvı veya hücre döküntüsü verir. Katı kitlelerin tanısında Tru-Cut kadar güvenilir değildir. Vakum Biyopsi ise, özellikle mamografide görülen o minik kireçlenmeleri (mikrokalsifikasyonları) almak için kullandığımız, vakum gücüyle çalışan gelişmiş bir yöntemdir.

İyi Huylu Memede Lezyon Tedavisi Gerekir mi?

Biyopsi sonucunuz geldi ve “benign” (iyi huylu) yazıyor. Derin bir nefes aldınız. Peki şimdi ne olacak? O lezyon orada mı kalacak? İyi huylu lezyonların yönetimi, lezyonun türüne ve hastanın şikayetlerine göre değişir. Her iyi huylu lezyonu ameliyatla almıyoruz.

Tedavi yaklaşımımızı belirleyen faktörler şunlardır:

• Lezyonun boyutu
• Büyüme hızı
• Ağrı yapıp yapmadığı
• Kozmetik deformite varlığı
• Hastanın yaş grubu
• Aile öyküsü
• Hasta psikolojisi

Örneğin basit kistleriniz var ve ağrı yapmıyorsa, bunlara dokunmayız. Ancak çok gergin ve ağrılı bir kist varsa, poliklinikte basit bir iğneyle içindeki sıvıyı boşaltırız ve hasta anında rahatlar.

Genç kadınlarda sık görülen fibroadenomlarda ise kuralımız genellikle “takip”tir. Eğer kitle 2-3 cm’den küçükse, şekli düzgünse ve büyümüyorsa ameliyata gerek yoktur. Ancak kitle hızla büyüyorsa (örneğin 6 ayda boyutunu ikiye katladıysa), memenin şeklini bozacak kadar büyüdüyse (dev fibroadenom) veya hasta “ben içimde bir kitleyle yaşamak istemiyorum, psikolojim bozuluyor” diyorsa, o zaman cerrahi olarak çıkarılması gündeme gelir.

Ayrıca biyopsi sonucunda yukarıda bahsettiğimiz “riskli” (atipili) lezyonlar veya şüpheli papillomlar geldiyse, bunlar iyi huylu kabul edilse bile, ileride sorun çıkarma potansiyelleri nedeniyle mutlaka cerrahi olarak temizlenmelidir.

Memede Lezyon Ameliyatı Seçenekleri Nelerdir?

Eğer lezyonun çıkarılması gerekiyorsa, ister riskli bir iyi huylu oluşum olsun isterse kötü huylu bir durum cerrahi planlamayı çok titiz yaparız. Eskiden meme cerrahisi denilince akla korkutucu ve vücut bütünlüğünü bozan büyük ameliyatlar gelirdi. Ancak modern tıpta cerrahi anlayışımız tamamen değişti. Artık hedefimiz sadece hastalığı tedavi etmek değil aynı zamanda estetik bütünlüğü korumaktır.

Güncel cerrahi yaklaşımlarımız şunlardır:

• Meme koruyucu cerrahi
• Onkoplastik cerrahi
• Deri koruyucu mastektomi
• Meme başı koruyucu mastektomi
• Basit mastektomi
• Sentinel lenf nodu biyopsisi

Önceliğimiz her zaman Meme Koruyucu Cerrahidir. Bu yöntemde memenin tamamını almayız. Sadece lezyonu, etrafındaki bir miktar sağlam dokuyla (biz buna güvenli sınır diyoruz) birlikte çıkarırız. Erken evre meme kanserlerinde bu yöntem memenin tamamının alınmasıyla aynı yaşam süresi başarısını sağlar.

Ancak lezyonu çıkardığımızda memede bir boşluk, bir çukur oluşabilir. İşte burada devreye Onkoplastik Cerrahi girer. Bu genel cerrahi ile plastik cerrahi prensiplerinin dansıdır. Tümörü çıkardığımız boşluğu, kendi meme dokunuzu kaydırarak kapatırız. Hatta bazen, hazır ameliyata girmişken meme küçültme teknikleri uygulayarak hem lezyonu temizler hem de memeyi daha dik ve estetik bir forma kavuştururuz.

Eğer lezyon çok büyükse veya memede birden fazla odaktaysa ve memenin tamamının alınması gerekiyorsa (Mastektomi), yine estetikten vazgeçmeyiz. Uygun hastalarda memenin derisini veya meme başını koruyarak içini boşaltır, aynı seansta silikon protez veya hastanın kendi dokusuyla yeni bir meme yaparız. Böylece hasta uyanıp aynaya baktığında organ kaybı travması yaşamaz.

Memede Lezyon Sonrası Patoloji Raporu Neden Önemlidir?

Ameliyat bittikten sonra bizim için ikinci bir süreç başlar: Patolojik inceleme. Çıkarılan parçanın laboratuvarda milim milim incelenmesi, hastalığın kimlik kartını çıkarmak gibidir. Patoloji raporu, tedavinin bundan sonraki yol haritasını belirleyen en kritik belgedir.

Patoloji raporunda aradığımız temel bilgiler şunlardır:

• Tümörün tipi
• Tümörün boyutu
• Cerrahi sınırlar
• Tümör derecesi
• Lenf damarı istilası
• Hormon reseptörleri
• HER2 durumu
• Ki-67 çoğalma indeksi

Bu parametreler bize hastalığın ne kadar agresif olduğunu, tekrarlama riskini ve hangi ilaçlara yanıt vereceğini söyler. Örneğin “Cerrahi sınırlar temiz” ibaresi, lezyonun tamamen çıkarıldığını ve geride parça kalmadığını müjdeler. Hormon reseptörlerinin (Östrojen ve Progesteron) pozitif olması, hastalığın hormon tedavisine (hap tedavisi) yanıt vereceğini gösterir.

Bu rapor çıktıktan sonra biz cerrahlar, medikal onkologlar ve radyasyon onkologları ile bir araya gelerek “Tümör Konseyi”nde hastamızı değerlendiririz. Kemoterapi gerekecek mi, akıllı ilaç verilmeli mi, ışın tedavisi (radyoterapi) nasıl planlanmalı? Tüm bu soruların cevabı, o patoloji raporundaki detaylarda gizlidir.