BIRADS ve benign bulgu, meme görüntüleme sonuçlarının standart biçimde raporlanmasını sağlayan sınıflama sistemi ile iyi huylu lezyon tanımını ifade eder. BIRADS, radyolojik bulguların kanser riskini derecelendirirken; benign bulgu, malignite şüphesi taşımayan yapısal değişiklikleri tanımlar ve genellikle rutin takip gerektirir.
BIRADS sınıflandırma sistemi, Amerikan Radyoloji Koleji tarafından geliştirilmiş olup 0 ile 6 arasında kategoriler içerir. Her kategori, ek tetkik gereksinimi ve kanser olasılığı hakkında klinik yol gösterir. Bu standart yapı, hekimler arası iletişimi güçlendirir ve hasta yönetiminde tutarlılık sağlar.
Benign bulgu özellikleri arasında düzgün sınırlı kitleler, basit kistler ve tipik fibroadenom görünümleri yer alır. Bu lezyonlar görüntüleme yöntemlerinde düşük risk kriterleri taşır ve çoğunlukla biyopsi gerektirmez. Klinik değerlendirme ile birlikte periyodik radyolojik takip önerilebilir.
Mamografi raporlarında BIRADS kategorileri, hastanın tedavi ve izlem planını doğrudan etkiler. Özellikle BIRADS 2 kategorisi benign bulguları tanımlar ve rutin yıllık kontrol önerilir. Doğru sınıflandırma, gereksiz girişimlerin önlenmesine ve erken tanı stratejilerinin etkin uygulanmasına katkı sağlar.
Meme Görüntüleme Raporlarında Sıkça Karşılaştığımız BIRADS Sistemi Nedir?
Meme dokusunun sağlığını takip ederken çekilen mamografi, ultrason veya manyetik rezonans (MR) gibi filmlerin sonuçları büyük bir önem taşır. Geçmiş yıllarda, farklı merkezlerde çalışan uzmanlar aynı filmi incelerken farklı kelimeler ve tanımlamalar kullanabiliyordu. Bu durum raporu okuyan diğer hekimler veya hastalar için ciddi kafa karışıklıklarına yol açmaktaydı. Bir uzmanın şüpheli bulduğu bir durumu diğeri daha farklı bir terimle ifade edince, hastanın hangi tedaviyi alması gerektiği konusunda belirsizlikler ortaya çıkıyordu.
Bu büyük iletişim problemini çözmek amacıyla, Amerikan Radyoloji Derneği tarafından küresel bir standart oluşturuldu. Geliştirilen bu sisteme, İngilizce baş harflerinin kısaltması olan BIRADS adı verildi. Bu sistem, tıp dünyasında ortak bir alfabe veya ortak bir sözlük gibi işlev görür. Çekilen meme filmi nerede raporlanırsa raporlansın, sonucun alt kısmında yazan kısa bir kod, hastanın durumunun ne olduğunu ve bir sonraki adımda ne yapılması gerektiğini herkesin aynı şekilde anlamasını sağlar. Sistem, memedeki doku yoğunluğundan başlayarak, varsa kitlelerin şeklini, kenar özelliklerini ve kireçlenme olup olmadığını belirli matematiksel kurallara göre değerlendirir. Böylece kişisel yorumlara veya farklı ifadelere yer kalmadan, tamamen objektif ve bilimsel bir sonuç ortaya konulmuş olur. Hastaların ellerine aldıkları raporların sonuç kısmında gördükleri rakamlar, aslında bu standartlaştırılmış değerlendirmenin bir özetidir.
Görüntüleme Sonuçlarındaki BIRADS Kategorileri Neleri İfade Eder?
Görüntüleme raporlarının en can alıcı noktası olan BIRADS kategorileri, 0 ile 6 arasında değişen numaralardan oluşur. Bu numaralar, memede saptanan herhangi bir bulgunun istatistiksel ve bilimsel olarak kanser olma ihtimalini yüzdelik dilimlerle ifade eder. Ayrıca bu numaralandırma sistemi, işlemi yapan radyoloji uzmanından raporu okuyacak cerraha doğrudan bir mesaj ileterek hastanın nasıl takip edileceği konusunda kesin bir yol haritası çizer.
BIRADS değerlendirme kategorileri aşağıdaki gibidir:
- Kategori 0
- Kategori 1
- Kategori 2
- Kategori 3
- Kategori 4
- Kategori 5
- Kategori 6
Kategori 0, bir sonuçtan ziyade sürecin henüz bitmediğini gösteren bir işarettir. Genellikle yoğun meme dokusuna sahip kişilerde mamografi çekildiğinde, dokuların üst üste binmesi nedeniyle görüntünün net anlaşılamaması durumunda kullanılır. Bu sonuç, hastada kanser olduğu anlamına kesinlikle gelmez; sadece sürecin tamamlanması için ek bir ultrason veya farklı açılardan yeni filmler çekilmesi gerektiğini belirtir.
Kategori 1, yapılabilecek en güzel değerlendirmelerden biridir. Memede hiçbir şüpheli kitle, kist veya anormal bir kireçlenme olmadığını, dokunun tamamen normal ve sağlıklı olduğunu ifade eder. Bu sonucu alan kişilerin sadece yaşlarına uygun rutin yıllık kontrollerine devam etmeleri yeterlidir.
Kategori 2, yine son derece rahatlatıcı bir sonuçtur. Memede bir bulgu vardır, örneğin bir kist veya iyi huylu bir beze görülmüştür, ancak bunun kesinlikle iyi huylu (benign) olduğu ve kanserle hiçbir ilgisi olmadığı net olarak anlaşılmıştır. Ek bir tedavi veya biyopsi gerekmez, rutin yıllık takiplere devam edilir.
Kategori 3, muhtemelen iyi huylu olan ancak doktorun emin olmak için çok kısa aralıklarla gözlemlemek istediği bulguları kapsar. Kanser olma ihtimali yüzde ikiden daha azdır. Bu durumda genellikle hastalar altı ay sonra tekrar kontrole çağrılır ve kitlenin şeklinde veya boyutunda bir değişiklik olup olmadığı izlenir.
Kategori 4, şüphe barındıran ve dokunun yapısını hücresel düzeyde incelemek için mutlaka biyopsi yapılması gereken gruptur. Kendi içinde düşük şüpheli (4A), orta şüpheli (4B) ve yüksek şüpheli (4C) olarak alt gruplara ayrılır. Kategori 5 ise radyolojik görüntünün tipik olarak kanseri işaret ettiği ve zaman kaybetmeden biyopsi yapılarak tedavi planlamasına geçilmesi gereken durumdur. Kategori 6 da zaten daha önceden biyopsi ile kanser tanısı almış hastaların tedavi takibi sırasında kullanılan numaradır.
Raporlarda Sıklıkla Gördüğümüz Benign (İyi Huylu) Meme Bulguları Ne Anlama Gelir?
Bir memede kitle elinize geldiğinde veya görüntüleme raporunda bir kitle olduğu yazdığında yaşanan ilk duygu genellikle derin bir endişedir. Ancak meme şikayeti ile yapılan başvuruların çok büyük bir kısmında saptanan bulgular benign, yani iyi huyludur. İyi huylu kavramı, o kitlenin veya değişikliğin vücudun başka yerlerine yayılma yeteneği olmayan, çevresindeki dokulara zarar vermeyen ve yaşamı tehdit etmeyen yapılar olduğunu gösterir.
Bu bulgular genellikle BIRADS 2 kategorisinde değerlendirilir. Kansere dönüşme riskleri yoktur, bu nedenle korkulacak bir durum oluşturmazlar. Çoğu zaman hiçbir cerrahi müdahaleye gerek kalmadan sadece takip edilmeleri yeterlidir. Fakat bu iyi huylu yapılar bazen boyut olarak büyüyebilir, memede ağrı, hassasiyet veya gerginlik hissi yaratabilirler. Bu gibi durumlarda hastanın yaşam kalitesini artırmak ve kaygılarını gidermek adına bazı ufak müdahaleler yapılabilir. Önemli olan nokta, bu yapıların doğru cihazlarla ve doğru uzmanlar tarafından net bir şekilde tanımlanması, böylece hastanın gereksiz biyopsi stresinden ve yersiz cerrahi operasyonlardan korunmasıdır.
Sık Görülen İyi Huylu (Benign) Meme Kistleri Nelerdir ve Nasıl Oluşur?
Meme kistleri, meme dokusu içinde yer alan süt bezlerinin ve kanallarının tıkanması veya genişlemesi sonucu içlerinde sıvı birikmesiyle oluşan keseciklerdir. Bu yapılar genellikle kadınlık hormonları olan östrojen ve progesteronun dalgalanmalarına yanıt verirler. Adet döngüsü öncesinde büyüyüp gerginleşebilir, adet sonrasında ise küçülebilirler. Özellikle menopoz öncesi dönemde kadınların büyük bir çoğunluğunda görülen, son derece doğal ve yaygın durumlardır.
Meme kistlerinin temel türleri şunlardır:
- Basit kistler
- Komplike kistler
- Kompleks kistler
Basit kistler, ultrason ekranında içi tamamen siyah ve pürüzsüz görünen, berrak bir sıvı ile dolu baloncuklardır. Kesinlikle iyi huyludurlar ve kansere dönüşmezler. Genellikle hiçbir işlem gerektirmezler. Ancak kist çok büyümüşse, dışarıdan gözle görülecek bir şişlik yaratıyorsa veya kişiye ciddi bir ağrı veriyorsa, klinik ortamında çok ince bir iğne ucuyla kistin içindeki su çekilerek boşaltılabilir. Gelen sıvı genellikle sarımsı veya yeşilimsi renktedir; kanlı olmadığı sürece tahlile bile gönderilmesine gerek yoktur.
Komplike kistler, içindeki sıvıda hafif tortular, protein birikintileri veya hücresel döküntüler barındıran kistlerdir. Ultrason görüntüsünde basit kistler kadar berrak durmazlar. Genellikle BIRADS 3 kategorisinde değerlendirilip kanser riski taşımadıklarından tamamen emin olmak için altı aylık periyotlarla takip edilirler.
Kompleks kistler ise durumun biraz daha dikkatli incelenmesini gerektiren yapılardır. Kistin duvarında kalınlaşmalar olabilir, içinde katı parçacıklar veya doku uzantıları barındırabilirler. Bu katı kısımların altında kötü huylu bir hücrenin saklanma ihtimaline karşı, kompleks kistlerin mutlaka biyopsi işlemiyle, yani içinden küçük bir parça alınarak patolojik olarak incelenmesi şarttır.
Genç Kadınlarda Sık Rastlanan İyi Huylu (Benign) Fibroadenomlar Nedir?
Genellikle yirmili ve otuzlu yaşlardaki genç kadınların kendi kendilerini muayene ederken memelerinde fark ettikleri kitlelerin en yaygın sebebi fibroadenom adı verilen yapılardır. Fibroadenomlar, meme içindeki bağ dokusunun ve salgı bezlerinin zararsız bir şekilde aşırı çoğalması sonucu ortaya çıkan iyi huylu tümörlerdir.
Klinik muayenede üzerlerine dokunulduğunda çok tipik bir his verirler. Sertlikleri bir silgi veya sert bir lastik kıvamındadır. Kenarları son derece düzgündür, ağrı yapmazlar ve parmakların altında kolayca sağa sola kayarlar. Bu hareketli yapıları nedeniyle halk arasında bazen “meme faresi” olarak da adlandırılırlar. Ultrason görüntülerinde de sınırları çok net belli olan düzgün şekilli yapılar olarak izlenirler.
Eğer saptanan fibroadenomun boyutu iki santimetreden küçükse, ultrason görünümü tamamen iyi huylu özellikleri destekliyorsa ve hasta gençse, genellikle BIRADS 3 olarak değerlendirilir ve altı ayda bir boyut takibine alınır. Çoğu fibroadenom yıllarca aynı boyutta kalır, bazen de kendiliğinden küçülebilir. Ancak bu kitle çok hızlı bir büyüme eğilimi gösteriyorsa, şekli düzensizleşiyorsa veya otuz beş yaş üstü bir hastada ilk defa ortaya çıkmışsa, doktorunuz içinin hücresel yapısını net olarak görmek için kalın iğne biyopsisi isteyecektir. Bazen de memede hızla büyüyüp şekil bozukluğuna neden olan “Filloid Tümör” isimli daha farklı bir kitle türüyle karışma ihtimalleri vardır. Böyle şüpheli ve hızlı büyüyen durumlarda, iyi huylu olsalar bile kitlelerin küçük bir cerrahi işlemle tamamen memeden çıkarılması en güvenli yoldur.
İyi Huylu (Benign) Kabul Edilen Meme Başı Akıntıları Hangi Özellikleri Taşır?
Memede ele gelen kitle ve ağrı şikayetlerinden sonra, doktora başvuru nedenleri arasında üçüncü sırayı meme başı akıntıları alır. Akıntının karakteri, rengi ve nasıl geldiği, sürecin normal mi yoksa hastalık belirtisi mi olduğunu anlamada kilit rol oynar.
Fizyolojik meme başı akıntılarının özellikleri şunlardır:
- İki memeden birden gelmesi
- Sadece sıkıldığında gelmesi
- Birden fazla kanaldan gelmesi
- Süt renginde olması
- Yeşilimsi veya kahverengimsi renkte olması
Bu tür akıntılar genellikle hormonal dengesizlikler, kullanılan bazı mide veya psikiyatri ilaçları, aşırı stres veya memenin sürekli uyarılması gibi nedenlerle ortaya çıkar. Çoğunlukla zararsızdırlar ve memenin sıkılarak uyarılmasının bırakılmasıyla zamanla azalarak kaybolurlar. Altında yatan asıl neden bulunup düzeltildiğinde tamamen düzelen bu akıntılar iyi huylu kabul edilir.
Şüpheli meme başı akıntılarının özellikleri şunlardır:
- Tek memeden gelmesi
- Kendiliğinden gelmesi
- Tek bir kanaldan sızması
- Kanlı olması
- Su gibi tamamen berrak olması
Eğer akıntı çamaşırınızda kendiliğinden bir leke bırakıyorsa, sadece sağ veya sol memenin tek bir noktasından geliyorsa ve rengi kanlıysa, bu duruma patolojik akıntı denir ve mutlaka incelenmesi gerekir. Bu tarz akıntıların en sık karşılaşılan nedeni “İntraduktal Papillom” adı verilen, süt kanallarının içinde büyüyen ve siğile benzeyen minik, iyi huylu tümörcüklerdir. Papillomlar kanser değildir, ancak çok ince kanalların içinde yer aldıkları ve etraflarında hücresel değişiklikler yapabildikleri için biyopsi ile değerlendirilmeleri zordur. Bu nedenle kanlı veya su gibi berrak akıntı yapan bu kanalların küçük bir operasyonla çıkarılıp detaylıca incelenmesi en kesin tanı ve tedavi yöntemidir.
Memede Görülen İyi Huylu (Benign) İltihaplar ve Yağ Nekrozu Nedir?
Memede kızarıklık, şişlik, deride sıcaklık artışı ve dokunmakla ciddi ağrı oluşması durumlarına genel olarak mastit, yani meme iltihabı adı verilir. Bu durum en sık emzirme dönemindeki kadınlarda, süt kanallarının tıkanması veya meme başındaki çatlaklardan bakterilerin içeri girmesi sonucu oluşur. Ancak emzirmeyen kadınlarda, hatta erkeklerde bile sigara kullanımı veya yapısal nedenlerle ortaya çıkabilir. İltihap ilerleyip içeride cerahat (irin) birikimine neden olursa buna meme apsesi denir. Apseler iyi huylu enfeksiyonlardır ancak mutlaka boşaltılmaları gerekir. Bu işlem ince bir iğne yardımıyla ultrason altında yapılabileceği gibi, bazen ufak bir kesi ile cerrahi olarak da gerçekleştirilebilir. Önemli olan bir nokta da antibiyotik tedavisine rağmen geçmeyen ve haftalarca süren meme kızarıklıklarında, çok nadir görülen iltihabi meme kanserini dışlamak için o bölgedeki deriden ufak bir biyopsi alınmasının gerekebilmesidir.
Yağ nekrozu ise memede görülen ve görüntü itibariyle kanseri en çok taklit eden, ancak tamamen zararsız olan bir başka durumdur. Memenin büyük bir kısmı yağ dokusundan oluşur. Trafik kazası, emniyet kemerinin sert baskısı, göğse alınan künt bir darbe veya memeden geçirilmiş eski bir ameliyat sonrasında, o bölgedeki yağ hücreleri hasar görerek canlılığını yitirebilir. Vücut bu hasarlı bölgeyi iyileştirmeye çalışırken orada kireçlenmeler ve çok sert, sınırları düzensiz bir nedbe dokusu oluşturur. Hasta eline gelen bu taş gibi sert kitleyi hissettiğinde haklı olarak büyük bir paniğe kapılır. Mamografi ve ultrasonda da oldukça şüpheli görünebilir. Ancak biyopsi yapılarak o sertliğin sadece hasar görmüş yağ dokusu (yağ nekrozu) olduğu ispatlandıktan sonra hastaya hiçbir cerrahi işlem uygulanmasına gerek kalmaz, vücut o dokuyu zamanla kendi kendine sınırlar.
İyi Huylu (Benign) Bulguları Tespit Etmek İçin Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?
Memedeki herhangi bir kitleyi, kisti veya ağrıyı değerlendirirken doktorunuz yaşınıza, aile geçmişinize ve meme yapınızın yoğunluğuna göre en uygun cihazları seçecektir. Doğru cihazın kullanılması, bulguların doğru kategorize edilmesi için şarttır.
Sık kullanılan meme görüntüleme yöntemleri şunlardır:
- Mamografi
- Ultrasonografi
- Manyetik rezonans görüntüleme
- Dijital tomosentez
- Elastografi
Mamografi, özellikle kırk yaş ve üzeri kadınlarda meme sağlığının değerlendirilmesinde altın standart olarak kabul edilen temel yöntemdir. Cihaz, meme dokusunu iki plaka arasında hafifçe sıkıştırarak düşük dozda X-ışını kullanır. Bu sıkıştırma işlemi dokuların üst üste binmesini engelleyerek en küçük kireçlenme odaklarının (mikrokalsifikasyonların) bile görünmesini sağlar. Bu kireçlenmeler, bazen kitle bile oluşturmamış çok erken evre hücre değişikliklerinin tek belirtisi olabilir.
Ultrasonografi, ses dalgalarını kullanarak görüntü elde eden ve radyasyon içermeyen bir yöntemdir. Özellikle kırk yaş altındaki genç kadınlarda ilk tercih edilen cihazdır. Memede saptanan bir oluşumun içinin sıvı ile mi dolu olduğu (kist) yoksa katı bir yapı mı olduğu (solid kitle) ayrımını yapmakta kusursuzdur. Mamografi ile birlikte kullanıldığında, yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda saklanan kitlelerin bulunmasına büyük yardımcı olur.
Manyetik rezonans görüntüleme, yani MR, çok güçlü mıknatıslar ve radyo dalgaları kullanarak memenin üç boyutlu ve son derece detaylı bir haritasını çıkarır. Çok hassas bir yöntemdir ancak herkese rutin olarak yapılmaz. Ailesinde ciddi kanser genleri taşıyan genç kadınların taranmasında, memede saptanan şüpheli bir kitlenin yaygınlığını anlamada veya meme protezlerinin durumunu kontrol etmekte kullanılır.
Şüpheli BIRADS Sonuçlarında Hangi Biyopsi Yöntemlerine Başvurulur?
Yapılan görüntülemeler sonucunda raporunuz BIRADS 4 veya BIRADS 5 olarak gelirse, bu o dokunun yapısından şüphelenildiği ve mikroskop altında incelenmesi gerektiği anlamına gelir. Modern tıbbın geldiği noktada kitlelerin ne olduğunu anlamak için hastayı doğrudan ameliyata almak gibi bir yaklaşım tamamen terk edilmiştir. İlk tercih daima, hastayı uyutmadan ve memeyi kesmeden yapılan iğne biyopsileridir.
Modern tıpta kullanılan meme biyopsisi yöntemleri şunlardır:
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi
- Kalın iğne biyopsisi
- Vakum destekli biyopsi
- Cerrahi biyopsi
İnce iğne aspirasyon biyopsisi, kan alırken kullanılanlara benzeyen çok ince uçlu bir iğne ile yapılır. Enjektörün yarattığı vakumla kitle içindeki hücreler veya sıvılar çekilir. Kistleri boşaltmak için çok etkilidir. Ancak dokudan bütün bir parça koparamadığı, sadece dökülen hücreleri alabildiği için katı kitlelerin teşhis edilmesinde bazen yetersiz kalabilir.
Kalın iğne biyopsisi, diğer adıyla Tru-cut biyopsi, memedeki katı kitlelerin teşhisinde dünya çapında uygulanan altın standarttır. İşlem tamamen lokal anestezi altında yapılır, bölge uyuşturulur ve hasta kesinlikle ağrı hissetmez. Ultrason ekranından kitle canlı olarak izlenirken, özel bir iğne sistemi kitlenin içine yönlendirilir.
Cihaz ufak bir tık sesi çıkararak kitlenin içinden ince, spagetti makarnasına benzeyen doku şeritleri kesip çıkarır. Bu doku bütünlüğü korunduğu için, patoloji uzmanı hücrelerin yapısını çok daha net inceler ve kesin, hatasız bir tanı koyar.
Vakum destekli biyopsi, ultrasonla görülemeyen ve sadece mamografide tespit edilen çok küçük kireçlenme odaklarını veya minik kitleleri almak için tasarlanmış ileri bir teknolojidir. Özel bir masa kullanılarak meme sıkıştırılır ve iğnenin içindeki güçlü vakum sistemi sayesinde tek bir girişten çok sayıda ve büyük parça alınır. Bazı durumlarda küçük fibroadenomlar bu yöntemle tamamen emilerek ameliyata gerek kalmadan memeden çıkarılabilir.
Cerrahi biyopsi ise günümüzde çok nadir başvurduğumuz, ancak iğne biyopsilerinin teknik olarak yapılamadığı veya sonuçların uyumsuz geldiği özel durumlarda, hastanın ameliyathanede uyutularak kitlenin bir kısmının veya tamamının kesilerek çıkarıldığı işlemdir.
Gelecekte Risk Yaratabilen Atipik (Benign Ama Şüpheli) Lezyonlar Nelerdir?
Biyopsi raporları her zaman siyah veya beyaz kadar net sonuçlar vermeyebilir. Bazen hücrelerin yapısı tamamen masum iyi huylu hücreler ile kanser hücreleri arasında kalmış bir “gri bölge” görünümünde olabilir. Bu duruma atipi, yani normalden sapma adı verilir. Bu lezyonlar saptandıkları anda kanser değillerdir, ancak memede bu tür hücrelerin varlığı, hastanın ilerleyen yıllarda kanser geliştirme riskinin normal kadınlara göre belirgin şekilde arttığını gösterir.
Sık karşılaşılan atipik ve yüksek riskli lezyonlar şunlardır:
- Atipik duktal hiperplazi
- Atipik lobüler hiperplazi
- Lobüler karsinoma in situ
- Radyal skar
- Papiller lezyonlar
Atipik duktal hiperplazi, süt kanallarını döşeyen hücrelerin anormal bir şekilde çoğalmasıdır. Eğer kalın iğne biyopsisinde bu lezyon saptanırsa, kitle tamamen masum görünse bile etrafında gizlenmiş bir kanser hücresi olma ihtimaline karşı kitlenin cerrahi olarak etrafındaki bir miktar temiz dokuyla birlikte çıkarılması zorunludur.
Lobüler karsinoma in situ, adında karsinom geçmesine rağmen aslında bir kanser değil bir risk belirtecidir. Süt bezlerinde saptanan bu durum o kişinin hem o memesinde hem de diğer memesinde ileride hastalık çıkma ihtimalinin yüksek olduğunu haber verir. Bu hastalara sadece ameliyat yapmakla kalınmaz, aynı zamanda riski düşürücü özel koruyucu ilaç tedavileri (kemoprevensiyon) planlanarak çok yakın takibe alınırlar.
Radyal skar ise görüntüleme yöntemlerinde etrafa yıldız gibi uzanan kollarından dolayı kansere birebir benzeyen, ancak hücresel düzeyde iyi huylu olan bir yara dokusudur. İleride sorun çıkarma veya kanserle karışma ihtimalini sıfırlamak için cerrahi olarak tamamen temizlenmesi standart bir yaklaşımdır.
Ele Gelmeyen İyi Huylu (Benign) Kitleler Ameliyatta Nasıl Bulunur?
Gelişen teknoloji ve düzenli taramalar sayesinde artık kitleleri elimizle hissedilecek kadar büyümeden, sadece milimetrik boyutlardayken filmlerde saptayabiliyoruz. Eğer tespit edilen bu çok küçük yapı atipik hücreler içeriyorsa veya şüpheli bulunup çıkarılmasına karar verilmişse, ortada teknik bir sorun doğar. Parmaklarla hissedilemeyen bir kitle, ameliyat esnasında memenin içinde nasıl bulunacak ve sağlam dokulara zarar vermeden nasıl tam isabetle çıkarılacaktır? İşte bu noktada cerrahın yolunu bulmasını sağlayan rehber işaretleme sistemleri devreye girer.
Ameliyat öncesi kitle işaretleme yöntemleri şunlardır:
- Tel ile işaretleme
- Radyoaktif madde ile işaretleme
- Manyetik tohum ile işaretleme
- Genişletilmiş ultrason rehberliği
Tel ile işaretleme, en geleneksel ve yaygın kullanılan yöntemdir. Ameliyat sabahı radyoloji ünitesinde, ultrason veya mamografi eşliğinde kitlenin tam merkezine ince bir iğne ile girilir ve ucunda küçük bir çengel olan çok ince bir kılavuz tel bırakılır. Telin bir ucu dışarıda kalır. Cerrah ameliyat sırasında bu teli takip ederek doğrudan hedefe ulaşır ve kitleyi tel ile birlikte çıkarır.
Radyoaktif madde ile işaretleme yönteminde (ROLL), tel yerine kitlenin içine çok düşük ve zararsız dozda radyasyon yayan sıvı bir madde enjekte edilir. Ameliyathanede cerrah, elindeki dedektör bir kalemle (gamma prob) memenin üzerinde gezinir ve radyasyonun en yoğun geldiği noktayı sesli sinyallerle tespit ederek sadece o bölgeye küçük bir kesi yapar.
Manyetik tohum (Magseed) ise en yenilikçi yöntemlerden biridir. Ameliyattan günler önce pirinç tanesi büyüklüğünde manyetik bir çip kitlenin içine yerleştirilir. Ameliyat gününe kadar hastanın memesinde dışarıdan sarkan bir tel olmaması, konforu büyük ölçüde artırır. Operasyon esnasında manyetik okuyucular kullanılarak milimetrik hassasiyetle kitlenin yeri bulunur ve çıkarılır.
İyi Huylu (Benign) Meme Sağlığını Korumak İçin Tarama Süreçleri Nasıl Olmalıdır?
Meme sağlığını korumanın ve olası problemleri henüz tedavi edilebilir en erken aşamasında, hatta iyi huyluyken yakalayabilmenin tek yolu düzenli tarama programlarına uymaktır. BIRADS sistemi bu tarama sonuçlarını arşivlemek ve takip etmek için kusursuz bir zemin sunar.
Meme sağlığı için önerilen rutin tarama adımları şunlardır:
- Kendi kendine meme muayenesi
- Klinik doktor muayenesi
- Rutin tarama mamografisi
- Risk analizi değerlendirmesi
- Genetik danışmanlık
Kendi kendine muayene süreci, yirmi yaşından itibaren her kadının hayatının bir parçası olmalıdır. Adet döngüsünün bittiği ve memenin en yumuşak olduğu günlerde, ayna karşısında kollar kaldırılarak asimetri veya çöküntü olup olmadığına bakılmalı, ardından duşta sabunlu ellerle meme dokusu sistematik olarak parmak uçlarıyla taranmalıdır. Amaç tıbbi bir teşhis koymak değil kadının kendi normal dokusunu tanıması ve yeni ortaya çıkan en ufak bir sertliği fark edebilmesidir.
Otuz yaşına gelindiğinde, hiçbir şikayet olmasa dahi yılda bir kez klinik muayene yapılması ve kayıtların tutulması önerilir. Kırk yaşına ulaşıldığında ise artık rutin mamografi çekimlerinin başlama zamanı gelmiştir. Mamografi genellikle yılda bir veya iki yılda bir tekrarlanarak kişinin kendi yapısına özgü bir arşiv oluşturulur. Eski filmlerinizle yeni filmlerinizin karşılaştırılması, memedeki iyi huylu yapıların sabit kaldığını kanıtlayan en değerli veridir. Ailesinde çok genç yaşta meme rahatsızlıkları görülen kişiler ise bu standart takvimi beklememeli ve genetik risk analizi yaptırarak daha erken yaşlarda, muhtemelen MR destekli özel izlem programlarına dahil olmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy, genel cerrahi alanındaki akademik birikimi ve cerrahi deneyimiyle tanınan bir hekimdir. 1998 yılında TED Ankara Koleji’nden mezun olduktan sonra, 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini 2012 yılında tamamlamış, 2019’da Doçent, 2024 yılında ise Profesör unvanını almıştır. Halen Ankara Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Uluslararası indeksli dergilerde yayımlanmış 100’e yakın makalesi ve çok sayıda bilimsel bildirisi bulunan Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, International College of Surgeons, The Transplantation Society, Türk Cerrahi Derneği ve Ankara Cerrahi Derneği üyesidir. Halen Ankara Medipol Üniversitesi’ndeki akademik görevine ek olarak Çankaya’daki özel muayenehanesinde genel cerrahi, meme ve endokrin cerrahi alanlarında hasta kabul etmektedir.
