Tiroid hastalıkları için hastanelerin İç Hastalıkları (Dahiliye), Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları veya Genel Cerrahi bölümlerine gidilir. Rutin taramalar, halsizlik veya sebebi bilinmeyen kilo değişimi gibi ilk şikayetlerde Dahiliye hekimlerinden randevu alınmalıdır. İleri düzey hormon bozukluklarının tıbbi yönetimi Endokrinoloji uzmanlarınca yürütülürken; nodül biyopsisi, ileri evre zehirli guatr veya kanser şüphesi gibi ameliyat gerektiren yapısal anormalliklerde ise doğrudan Genel Cerrahi doktorlarına başvurulmalıdır. Boynun ön kısmında konumlanan bu hayati organ, tüm metabolizmanın ritmini ve çalışma hızını belirleyen ana merkezdir. Dolayısıyla beze ait fonksiyonel sapmaların vakit kaybedilmeden en doğru branş hekimlerince değerlendirilmesi büyük önem taşır.
Tiroid Şikayetleri Başladığında İlk Olarak Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Sürekli devam eden yorgunluk hissi, açıklanamayan enerji düşüklüğü, ani kilo değişiklikleri veya ısı hassasiyeti gibi genel şikayetler başladığında hastaların ilk durağı genellikle birinci basamak sağlık hizmetleri olmaktadır. Bu tür geniş kapsamlı şikayetler pek çok farklı hastalığa işaret edebileceğinden, temel kan testlerinin yapılması ve hormonların genel miktarının gözden geçirilmesi bir gerekliliktir. Hastanelerin iç hastalıkları, yani bilinen adıyla dahiliye poliklinikleri ile aile sağlığı merkezleri bu değerlendirmenin yapıldığı en uygun adreslerdir. Hekimler bu karşılaşma aşamasında, kanda TSH adı verilen hormonun düzeyini ölçerek tiroidin çalışma temposunu anlamaya çalışırlar. Kan testiyle birlikte doktor tarafından boyun bölgesine elle fiziksel muayene yapılarak bezde bir büyüme olup olmadığına bakılır. Şüpheli bir tablo saptanırsa ileri tetkik süreci başlatılır. Unutulmamalıdır ki erken dönemde basit testlerle fark edilen bir tiroid fonksiyon bozukluğu, ileride oluşabilecek daha büyük metabolik sorunların önüne geçilmesine imkan tanır. İlk muayenede hastalardan en sık duyulan şikayetler şunlardır:
- Çarpıntı
- Sürekli yorgunluk
- Saç dökülmesi
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Açıklanamayan kilo artışı
- Üşüme
- Aşırı terleme
- Boyunda şişlik
İç Hastalıkları Taraması Sonrası Tiroid İçin Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Kan testlerinde tiroid bezinin normalden hızlı veya yavaş çalıştığı saptandığında, dahiliye uzmanı mevcut durumun karmaşıklığını değerlendirir. Hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve şikayetlerin süresi detaylıca incelenir. Basit bir ilaç tedavisiyle çözülebilecek başlangıç seviyesinde bir durum varsa, iç hastalıkları doktoru bu süreci kendi polikliniğinde de takip edebilir. Ancak hormon değerlerinde ciddi dalgalanmalar yaşanıyorsa, otoantikor testleri pozitif gelmişse veya boyunda incelenmesi gereken boyutlarda nodüller tespit edildiyse, tedavinin daha spesifik bir alana devredilmesi uygun görülür. Bu karmaşık fonksiyonel bozuklukların ve anormalliklerin yönetimi doğrudan endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanları tarafından yürütülmektedir. Endokrinoloji klinikleri, ilaç dozlarının çok daha hassas şekilde ayarlandığı ve uzun vadeli takiplerin programlandığı özelleşmiş merkezlerdir. Endokrinoloji takiplerinde en çok üzerinde durulan tıbbi durumlar şunlardır:
- Hashimoto tiroiditi
- Graves hastalığı
- Zehirli guatr
- İyi huylu tiroid nodülleri
- Tirotoksikoz
- Hipotiroidi
- Hipertiroidi
Boyundaki Her Şişlik İçin Aynı Doktora/Bölüme mi Gidilir?
Hastaların sıklıkla kafa karışıklığı yaşadığı noktalardan biri, boyun bölgesinde fark edilen her şişliğin doğrudan tiroid beziyle ilgili olduğunun varsayılmasıdır. Boyun bölgesi, içinden geçen damarlar ve lenf bezleriyle oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Farklı hastalıklar birbirine benzer belirtiler vererek bu bölgede şişlikler oluşturabilir. Nefes borusunun hemen ön alt kısmında yer alan tiroid bezinden kaynaklanan kitleler tiroid nodülü olarak isimlendirilir. Bu nodüllerin teşhis edilmesi ve takibi endokrinoloji ile genel cerrahi uzmanlıklarının ortak çalışma alanına girmektedir. Buna karşılık, boynun daha üst kısımlarında, yutak çevresinde veya doğrudan ses tellerinde ortaya çıkan, ses kısıklığı veya yutkunurken batma hissi yaratan kitleler farklı bir tıp dalının konusudur. Bu tür bölgesel şikayetlerde başvurulması gereken adres kulak burun boğaz hastalıkları uzmanlarıdır. Şişliğin boynun neresinde bulunduğu önemli bir işarettir. Boyunda şişlik yapabilecek durumlar şunlardır:
- Büyümüş lenf bezleri
- Tükürük bezi hastalıkları
- Ses teli nodülleri
- Boyun kistleri
- Yağ bezeleri
- Enfeksiyöz kitleler
Tiroid Nodülleri Saptandığında İleri Tetkik İçin Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Ultrasonografi incelemeleri sonucunda nodül saptanan hastalar, bu kitlelerin yapısının iyi huylu mu yoksa riskli mi olduğunun anlaşılması amacıyla detaylı bir tıbbi değerlendirmeye alınırlar. Her ne kadar saptanan nodüllerin büyük bir kısmı iyi huylu karakter sergilese de hücresel yapının net olarak ortaya konması için girişimsel bazı testler gerekebilir. Tanı koymada günümüzde en çok uygulanan yöntem ince iğne aspirasyon biyopsisidir. Biyopsi kararı endokrinoloji uzmanı tarafından klinik bulgulara dayanılarak verilir ve hasta ilgili cerrahi uzmanlıklara yönlendirilir. Bu örnekleme işlemini ağırlıklı olarak tiroid anatomisine hakim olan genel cerrahi uzmanları ile birlikte girişimsel radyoloji hekimleri gerçekleştirmektedir. Biyopsi işlemi genellikle ultrason cihazının rehberliğinde iğnenin yönü ekrandan izlenerek büyük bir hassasiyetle klinik şartlarında uygulanır. Alınan hücre örnekleri patoloji bölümüne ulaştırılarak tanının netleşmesi sağlanır. Biyopsi uygulanmasını gerektiren bulgular şunlardır:
- Hızlı büyüme
- Sınır düzensizliği
- Mikrokalsifikasyon varlığı
- Çevre dokulara tutunma
- Boyut artışı
- Artmış sertlik dokusu
Ameliyat Gündeme Geldiğinde Tiroid İçin Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Patoloji bölümünden haftalar sonra gelen biyopsi sonuçları, hastanın genel sağlık durumu şikayetlerin boyutu ve hormon değerleri hep birlikte değerlendirilerek ileriye dönük tedavinin seyri belirlenir. Eğer incelenen hücrelerde kanser şüphesi barındıran durumlar saptanmışsa, biyopsi iyi huylu gelse dahi nodül nefes borusuna bası yapıyorsa veya ilaçlarla kontrol altına alınamayan zehirli guatr tablosu söz konusuysa cerrahi seçenek gündeme gelir. Bu önemli kararın alındığı aşamada hastanın tedavi yürütücüsü artık genel cerrahi uzmanları olmaktadır. Genel cerrah, operasyonun anatomik sınırlarını belirler, tekniğine karar verir ve süreci baştan sona planlar. Hastanın yaşı, nodüllerin yerleşimi ve eşlik eden hastalıklar göz önüne alınarak hastaya özel bir ameliyat haritası çizilir. Karar sürecinde genel cerrah, gerektiğinde tekrar endokrinoloji uzmanlarıyla konsültasyon yapar. Cerrahi kararı alınmasına yol açan klinik nedenler şunlardır:
- Şüpheli biyopsi sonuçları
- Dev guatr
- Nefes borusuna bası
- Yutkunma güçlüğü
- İlaçlara dirençli hipertiroidi
- Kötü huylu hücre tespiti
- Kozmetik şekil bozukluğu
Ameliyat Öncesi Hazırlık Sürecinde Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Cerrahi operasyon planlanan bir hastanın hemen ameliyathaneye alınması tıbbi açıdan nadiren tercih edilen bir yaklaşımdır. Güvenli bir ameliyat ortamı sağlayabilmek adına, hastanın hormon dengesinin ameliyat masasına yatmadan önce mutlaka kontrol altına alınması hedeflenir. Tiroid hormonlarının yüksek olduğu aktif bir dönemde cerrahiye girmek, ritim bozukluklarına veya tansiyon oynamalarına yol açma riski barındırır. Bu sebeple ameliyat öncesi medikal hazırlık dönemi son derece dikkatli yürütülmelidir. Bu süreçte genel cerrahi uzmanı ile endokrinoloji uzmanı hastayı birlikte takip eder. Endokrinolog, tiroidin hormon üretimini frenleyen ilaç tedavileri düzenleyerek vücudu ameliyatın stresine karşı dirençli hale getirmeye çalışır. Hormon değerlerinin istenilen güvenli sınırlara indiği teyit edildiğinde operasyon randevusu kesinleştirilir. Ayrıca hasta anestezi hekimleri tarafından da standart bir ameliyat değerlendirmesinden geçirilir. Ameliyat öncesi hazırlık işlemleri şunlardır:
- Kan tahlilleri
- Hormon seviyesi kontrolü
- Kalp grafisi çekimi
- Akciğer grafisi çekimi
- Anestezi muayenesi
- Tansiyon düzenlemesi
- Kan sulandırıcıların kesilmesi
Cerrahi Tedavi Planlanırken Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Operasyon günü geldiğinde süreci alanında deneyimli bir genel cerrahi uzmanı yürütmektedir. İşlem esnasında hangi tekniğin uygulanacağı, ne kadar dokunun alınacağı tamamen hastanın klinik tablosuna ve biyopsi sonuçlarına göre şekillenir. Bazı hastalarda tiroid bezinin yalnızca tek bir lobu alınarak sağlıklı kısım yerinde bırakılırken, kanser riski taşıyan vakalarda bezin tamamının temizlenmesi yoluna gidilir. Buradaki temel tıbbi amaç geride hastalıklı bir doku bırakmadan tedaviyi sağlamak ve komşu hayati organların işlevlerini mümkün olduğunca korumaya çabalamaktır. Tiroid cerrahisi günümüzde oldukça teknolojik imkanlarla desteklenerek yapılmaktadır. Uzman cerrahlar operasyon sırasında ses tellerini hareket ettiren sinirlerin yerini bulmak ve işlevini korumak maksadıyla sinir monitörizasyon sistemlerinden yararlanırlar. Bu cihazlar cerraha sinirin durumu hakkında anlık veriler sunarak ameliyatın güvenli seyrine katkı sağlar. Uygulanan cerrahi yöntemler şunlardır:
- Tam tiroidektomi
- Yarım tiroidektomi
- Geleneksel açık cerrahi
- Video destekli minimal cerrahi
- Ağız içinden izsiz cerrahi
Ameliyat Sonrası Takip ve İlaç Ayarı İçin Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Ameliyat bittikten sonraki ilk iyileşme günleri doğrudan operasyonu gerçekleştiren genel cerrahın sıkı gözetimi altında tamamlanır. Yara izinin sağlıklı iyileşmesi, kandaki kalsiyum düzeylerinin dengede kalıp kalmadığı ve erken dönem yansımalar düzenli olarak izlenir. Tiroid bezinin hemen arkasında bulunan ve kalsiyum metabolizmasını yöneten paratiroid bezleri, operasyon sonrası dönemde strese bağlı olarak geçici bir şekilde çalışmayı yavaşlatabilir. Hastanın kalsiyum değerleri hekim tarafından izlenir ve gerekirse dışarıdan takviyelerle süreç normalleşene kadar desteklenir. Cerrahi yaralar iyileştikçe uzun vadeli hormon takip planlaması başlar. Tiroid bezi tamamen boyundan alınmışsa, vücudun enerji metabolizması için ihtiyaç duyduğu tiroid hormonu artık mecburen haplarla karşılanacaktır. Bu hormon yerine koyma tedavisinin hassas doz ayarları ve metabolik takipler için hasta yeniden düzenli olarak endokrinoloji uzmanına yönlendirilir. Ameliyat sonrası dönemde görülebilecek şikayetler şunlardır:
- Boyun bölgesinde hassasiyet
- Yutkunurken batma hissi
- Ses tonunda hafif değişim
- Dudak çevresinde karıncalanma
- Parmak uçlarında karıncalanma
- Hafif kas krampları
- Gündelik yorgunluk
Multidisipliner Yaklaşım Kapsamında İleri Tedaviler İçin Hangi Doktora/Bölüme Gidilir?
Kötü huylu çıkan tiroid hastalıklarında, uygulanan cerrahi operasyon tek başına bütün sürecin sonu olmayabilir. Patoloji sonuçları kurullar halinde detaylı olarak incelendiğinde, vücutta kalmış olabilecek çok mikroskobik düzeydeki hastalık hücrelerinin de temizlenmesi gerektiğine karar verilebilir. Böyle karmaşık bir durumda hastanın dosyası bir konsey ortamında genel cerrahi, endokrinoloji, medikal onkoloji ve nükleer tıp hekimlerince ortaklaşa değerlendirilir. Hangi koruyucu veya ek tedavilerin uygulanacağı bu disiplinler arası konsey kararlarıyla belirlenir. Hastalara radyoaktif iyot, yani toplum arasında bilindik adıyla atom tedavisi uygulanması gerektiğinde, sürecin o aşaması tamamen nükleer tıp uzmanlarının yönetimine geçer. Atom tedavisi, vücut iyileştiğinde planlanır ve nükleer tıp merkezlerinin izole edilmiş odalarında dikkatle uygulanır. Tiroid hastalıkları baştan sona farklı tıbbi disiplinlerin büyük bir uyum içinde çalıştığı uzun soluklu bir iyileşme sürecidir. Uzun dönem takiplerde yapılması beklenen tetkikler şunlardır:
- Periyodik kan testleri
- Tiroid hormon ölçümü
- Boyun ultrasonografisi
- Gerekli hallerde sintigrafi
- Tümör belirteç taraması
- Fiziksel muayene
Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy, genel cerrahi alanındaki akademik birikimi ve cerrahi deneyimiyle tanınan bir hekimdir. 1998 yılında TED Ankara Koleji’nden mezun olduktan sonra, 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini 2012 yılında tamamlamış, 2019’da Doçent, 2024 yılında ise Profesör unvanını almıştır. Halen Ankara Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Uluslararası indeksli dergilerde yayımlanmış 100’e yakın makalesi ve çok sayıda bilimsel bildirisi bulunan Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, International College of Surgeons, The Transplantation Society, Türk Cerrahi Derneği ve Ankara Cerrahi Derneği üyesidir. Halen Ankara Medipol Üniversitesi’ndeki akademik görevine ek olarak Çankaya’daki özel muayenehanesinde genel cerrahi, meme ve endokrin cerrahi alanlarında hasta kabul etmektedir.
