Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Neden Olur?

Memede şişlik ve dokununca acıma; adet döngüsüne bağlı hormonal değişimler, içi sıvı dolu kistler, fibroadenom gibi iyi huylu kitleler, meme dokusu enfeksiyonları, kullanılan bazı ilaçlar veya göğüs duvarı kaslarındaki zorlanmalar nedeniyle oluşur.

Tıpta mastalji olarak bilinen bu ağrılı tablo; günlük yaşamda yoğun stres, aşırı kafein tüketimi, dokuyu sıkıştıran yanlış iç çamaşırı kullanımı ve vücuttaki ödemle birlikte daha belirgin hale gelebilir.

Bazen tek bir noktada odaklanan batıcı sertlikle, bazen de yaygın dolgunluk hissiyle seyreden bu hassasiyet çoğunlukla tehlike oluşturmayan yapısal süreçlerden kaynaklanır ve uygun yaklaşımlarla kontrol altına alınır.

Yakınmaların asıl kaynağını saptamak amacıyla genel cerrahi uzmanı tarafından yürütülen klinik değerlendirme, olası risklerin dışlanmasını ve kişiye özel tedavi yöntemlerinin güvenle planlanmasını sağlar.

Meme Dokusunun Yapısı Nasıldır ve Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Nasıl Gelişir?

Meme dokusu sabit ve hareketsiz bir organ değildir; aksine vücuttaki hormonların değişimine hızlıca tepki veren, oldukça dinamik ve duyarlı bir yapıdır. Bu organ temel olarak süt üretimini ve taşınmasını sağlayan bez ve kanal sistemi, bu kanalları bir arada tutarak memeye formunu kazandıran bağ dokusu ve tüm bu yapıların etrafını yastık gibi saran yağ dokusundan meydana gelir. Kadın vücudundaki üreme hormonları, tiroid hormonları ve günlük stres faktörleri bu üç doku katmanı üzerinde sürekli bir etki oluşturur.

Memede şişlik ve dokununca acıma hissinin ortaya çıkması, meme içerisindeki bu hassas dengenin mekanik veya kimyasal olarak zorlanmasıyla doğrudan ilişkilidir. Süt kanallarında veya destekleyici bağ dokusunda sıvı birikmesi, damarların genişleyerek kan akımının artması, hücrelerin çoğalarak dokuyu sıkıştırması ya da bir enfeksiyon nedeniyle iltihabi sıvıların toplanması doku içi basıncı yükseltir. Sınırlı bir alan içinde artan bu basınç, meme dokusunu bir ağ gibi saran ince duyusal sinir uçlarını doğrudan sıkıştırır. Normal şartlarda sadece hafif bir temas olarak algılanacak dış dokunuşlar, gerilmiş ve ödemlenmiş doku içindeki bu uyarılmış sinir uçları nedeniyle keskin, batıcı veya sızlayıcı bir acı olarak hissedilir.

Meme dokusu içinde basıncı artırarak sinir uçlarını uyaran temel fizyolojik ve yapısal faktörler şunlardır:

• Kanal içi sıvı birikimi
• Damarsal genişleme ve kanlanma artışı
• Bağ dokusu ödemi
• Hücresel çoğalma ve doku sıkışması
• İltihabi sıvı toplanması
• Kist kapsülü gerilmesi

Genel cerrahi uzmanının bu süreçteki temel yaklaşımı, sinir uçlarını uyaran ve dokuda şişlik yaratan asıl kaynağın ne olduğunu netleştirmektir. Ağrının ve şişliğin altında yatan nedenin fizyolojik bir ödem mi, boşaltılması gereken gergin bir kist mi, antibiyotik veya drenaj gerektiren bir enfeksiyon mu yoksa erken evrede yakalanması gereken hücresel bir çoğalma mı olduğu, genel cerrahi uzmanının uyguladığı adım adım tanı protokolleriyle ortaya konulur.

Hormonal Dalgalanmalar Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Şikayetini Nasıl Tetikler?

Memede şişlik ve dokunma hassasiyetinin en yaygın nedeni, kadının doğal adet döngüsü boyunca yumurtalıklardan salgılanan östrojen ve progesteron hormonlarının kandaki seviyelerinin sürekli değişmesidir. Döngüsel meme ağrısı olarak adlandırılan bu durum bir hastalık olmaktan ziyade meme dokusunun hormonlara verdiği belirgin bir fizyolojik yanıttır. Özellikle adet kanamasının başlamasından önceki üç ila yedi günlük dönemi kapsayan luteal fazda, hormon uyarıları en yüksek noktasına ulaşır.

Bu dönemde östrojen hormonu süt kanallarının genişlemesini sağlarken, progesteron hormonu da süt bezlerinin bulunduğu birimlerde su ve tuz tutulmasına yol açar. Hücrelerin arasındaki boşluklarda biriken bu sıvı, dokuda mikro düzeyde bir ödem oluşturur. Sonuç olarak meme hacimsel olarak büyür, ağırlaşır, gerginleşir ve dışarıdan gelen en ufak bir basınca karşı aşırı duyarlı hale gelir.

Hormonal dalgalanmalara bağlı gelişen bu süreçte sık karşılaşılan klinik durumlar şunlardır:

• Adet öncesi dönem
• Gebeliğin ilk üç ayı
• Emzirme süreci
• Doğum kontrol hapı kullanımı
• Menopoz dönemi hormon replasman tedavileri
• Yumurtlama dönemi geçişleri

Döngüsel şişlik ve ağrı genellikle iki memeyi birden etkiler, ancak bir memede diğerine göre biraz daha baskın hissedilebilir. Süt bezlerinin en yoğun bulunduğu bölge memenin koltuk altına doğru uzanan üst dış kısmı olduğu için, şişlik ve dokunma acısı en çok bu alanda fark edilir ve bazen koltuk altına ya da kola doğru yayılan künt bir sızıya dönüşür. Adet kanamasının başlamasıyla birlikte kandaki hormon seviyeleri düşer, meme dokusundaki fazla sıvı vücut tarafından geri emilir ve yakınmalar birkaç gün içinde kendiliğinden hafifler. Genel cerrahi uzmanı, hastanın ağrı takvimini ve şikayetlerin adet döngüsüyle olan bu bağlantısını değerlendirerek döngüsel ağrıları diğer yapısal sorunlardan ayırt eder.

Fibrokistik Yapı ve Kistler Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Yapar mı?

Kadınların genel cerrahi polikliniklerinde en sık duyduğu kavramlardan biri olan fibrokistik meme yapısı, gerçek anlamda bir hastalık değil memenin yapısal bir özelliğidir. Bu yapıda süt kanallarında hafif genişlemeler, memenin destek dokusunda kalınlaşmalar ile milimetrik boyutlarda küçük sıvı kesecikleri bir arada bulunur. Fibrokistik yapıya sahip bir memeye elle dokunulduğunda pürüzsüz bir doku yerine; sınırları ayırt edilemeyen, pütürlü ve nodüler alanlar hissedilir.

Bu yapısal zeminde gelişen basit meme kistleri, süt kanallarının uç kısımlarının tıkanması ve içeride doğal meme salgısının birikmesiyle oluşan içi sıvı dolu keseciklerdir. Kistlerin dokununca şiddetli acı vermesinin arkasında mekanik bir basınç artışı yatar. Adet döngüsünün hormonal etkileriyle kist içerisine aniden sıvı geçişi olduğunda, daha önce birkaç milimetre boyutunda olan ve hiç fark edilmeyen bir kist, birkaç gün içinde santimetrelik boyutlara ulaşabilir. İçi hızla sıvıyla dolan kist, kendi dış zarını ve çevresindeki normal meme dokusunu gerer. Kist içi basıncın bu ani yükselişi, kapsül çevresindeki sinir ağlarını uyararak dokunulduğunda keskin, batıcı bir ağrıya ve parmak altında yuvarlak, gergin bir şişliğe neden olur.

Fibrokistik değişim yelpazesinde yer alan ve hassasiyet oluşturabilen başlıca yapısal bulgular aşağıdaki gibidir:

• Basit meme kistleri
• Yoğun içerikli komplike kistler
• Süt kanalı genişlemeleri
• Bağ dokusu sertleşmeleri
• Sklerozan adenozis odakları
• Küçük mikrokist kümeleri

Bu grupta yer alan sklerozan adenozis adı verilen iyi huylu oluşumda, memedeki süt bezciklerinin sayısı artarken etrafındaki bağ dokusu da yoğun bir şekilde sertleşir. Elle muayenede oldukça sert, sınırları düzensiz ve dokununca ağrılı bir kitle hissi uyandıran bu tablo hem muayenede hem de görüntüleme yöntemlerinde kötü huylu kitleleri taklit edebildiği için genel cerrahi uzmanı tarafından dikkatle incelenir ve gerektiğinde biyopsi ile tanısı konulur.

İyi Huylu Katı Kitleler ve Travmalar Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Oluşturur mu?

Memede ele gelen her şişlik içi sıvı dolu bir kist değildir; bazen hücrelerin çoğalmasıyla oluşan katı iyi huylu kitleler veya geçmişte yaşanan darbelerin bıraktığı doku değişimleri de ağrılı şişliklere zemin hazırlayabilir. Üreme çağındaki genç kadınlarda, özellikle yirmili ve otuzlu yaşlarda en sık saptanan katı iyi huylu kitleler fibroadenom olarak adlandırılır. Hem bez dokusunun hem de bağ dokusunun östrojene duyarlı bir şekilde büyümesiyle oluşan fibroadenomlar; genellikle düzgün sınırlı, yuvarlak veya oval şekilli, lastik kıvamında ve parmakla dokunulduğunda doku içinde kolayca hareket eden yapılardır.

Klasik bilgide fibroadenomların ağrısız olduğu düşünülse de pratikte durum her zaman böyle olmayabilir. Kitle boyutu iki ila üç santimetrenin üzerine çıktığında veya adet öncesi dönemde hormonların etkisiyle kitle içinde ödem geliştiğinde, fibroadenom çevresindeki sağlam meme dokusuna mekanik baskı uygular. Bu baskı, kitlenin bulunduğu noktada dokunmakla belirginleşen bir sızı ve acıma hissi doğurur. Fibroadenomlarla benzer hücresel kökenden gelen ancak çok daha hızlı büyüyebilen filloides tümörler de genel cerrahi uzmanının ayırıcı tanıda göz önünde bulundurduğu oluşumlardır. Hızla genişleyen bu kitleler meme derisini içeriden gererek dokunma hassasiyetini artırır.

Memede katı kitle hissi ve bölgesel hassasiyet yaratan iyi huylu durumlar ve travmatik etkenler şunlardır:

• Fibroadenomlar
• Dev fibroadenomlar
• Filloides tümörler
• Kanal içi papillomlar
• Yağ nekrozu
• Doku içi hematomlar
• Geçirilmiş biyopsi veya cerrahi nedbeleri

Hormonlar ve tümöral büyümeler dışında, memeye alınan künt bir darbe, emniyet kemeri sıkışması ya da daha önce geçirilmiş bir meme girişimi sonrasında yağ dokularının kanlanması bozularak yağ nekrozu gelişebilir. Darbeden hemen sonraki erken dönemde bölgede kan birikimi, morarma ve doku iltihabı olduğu için dokunmakla şiddetli bir acı hissedilir. Kronik evrede ise vücut bu hasarlı yağ dokusunu iyileştirirken orada sert bir nedbe dokusu bırakır. Bu sertleşmiş alan, elle dokunulduğunda düzensiz sınırlı bir kitleye dönüşerek genel cerrahi muayenesini gerekli kılar.

Enfeksiyonlar ve Apse Süreçlerinde Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Nasıl Anlaşılır?

Memede çok kısa sürede gelişen, dokunmayı bile zorlaştıran şiddetli acı, kızarıklık ve şişlik tablolarının arkasında çoğunlukla enfeksiyonlar, yani mastit ve meme apsesi yer alır. Bu durum en sık doğum sonrası emzirme döneminde görülse de emzirmeyen kadınlarda da özel bazı nedenlerle ortaya çıkabilir. Emzirme dönemindeki mastitin temel mekanizması iki faktörün birleşimine dayanır: memedeki sütün boşaltılamayıp kanallarda birikmesi ve bebeğin emmesi sırasında meme başında oluşan küçük çatlaklar. Normal şartlarda cilt yüzeyinde bulunan bakteriler, meme başındaki bu çatlaklardan içeri sızarak süt kanalları boyunca geriye doğru ilerler ve bekleyen süt içinde hızla çoğalır.

Enfeksiyon başladığında memenin ilgili bölgesinde dikkat çekici bir şişlik, ciltte kızarıklık, el değdiğinde hissedilen belirgin bir sıcaklık artışı ve zonklayıcı bir ağrı gelişir. Eğer bu aşamada enfeksiyon uygun şekilde kontrol altına alınamazsa, o bölgedeki meme dokusu eriyerek içi yoğun iltihap dolu, etrafı duvarla çevrili bir keseye, yani meme apsesine dönüşür. Genel cerrahi uzmanının elle muayene sırasında şişliğin üzerinde hissettiği sıvı dalgalanması hissi, içeride bir apse oluştuğunun önemli bir klinik işaretidir. Apse geliştiğinde sadece antibiyotik kullanmak yeterli olmayabilir; biriken iltihabın genel cerrahi uzmanı tarafından dışarı boşaltılması gerekir.

Meme enfeksiyonu ve apse gelişiminde ortaya çıkan başlıca belirtiler şunlardır:

• Bölgesel kızarıklık
• Meme cildinde sıcaklık artışı
• Zonklayıcı ve keskin ağrı
• Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet
• Şişlik üzerinde sıvı dalgalanması hissi
• Yüksek ateş ve titreme
• Halsizlik ve yaygın vücut kırgınlığı
• Meme başından iltihaplı akıntı

Emzirme dönemi dışında gelişen enfeksiyonlar ise genellikle meme başının hemen altındaki ana kanalların genişlemesi ve kanal çevresinin iltihaplanması sonucunda ortaya çıkar. Bu grupta, süt kanallarının iç yüzeyinin yapısal olarak değişip keratin adı verilen tıkaçlarla kapanması söz konusudur. Tıkanan kanalın gerisinde bakteriler çoğalarak meme başı çevresi apselerine yol açar. Klinik araştırmalar, sigara kullanımının içindeki toksik maddeler nedeniyle meme başı altındaki kanallara doğrudan zarar verdiğini ve emzirmeyen kadınlarda tekrarlayan meme apselerinin önemli bir tetikleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır.

İdiyopatik Granülomatöz Mastit Kaynaklı Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Neden Diğer Hastalıklarla Karışır?

Genel cerrahi pratiğinde tanı ve tedavisi özel deneyim gerektiren, hastaları hem şiddetli ağrısıyla hem de uzun süren seyriyle zorlayan özel bir tablo da İdiyopatik Granülomatöz Mastit hastalığıdır. Genellikle doğurganlık çağındaki, yakın zamanda doğum yapmış ve emzirme öyküsü bulunan genç kadınlarda görülen bu hastalık; bakteri veya mikropların neden olmadığı, kronik seyirli ve iyi huylu bir meme iltihabıdır. Hastalığın nedeni bilinmemekle birlikte süt kanalları içindeki salgıların kanal dışına sızması ve vücudun bağışıklık sisteminin kendi meme dokusunu yabancı bir madde gibi algılayarak ona karşı aşırı bir reaksiyon başlatması sonucunda geliştiği düşünülür.

İdiyopatik granülomatöz mastitin genel cerrahi açısından en dikkat çekici yönü, hem muayene bulgularının hem de ultrason ve mamografi görüntülerinin ileri evre meme kanserini taklit edebilmesidir. Hastalar memede hızla büyüyen, sınırları düzensiz, çevre dokulara yapışık izlenimi veren ve dokununca şiddetli acı veren sert bir şişlikle başvurur. İltihap ilerledikçe meme derisinde içeri doğru çekintiler, kızarıklıklar ve küçük apseler oluşur. Bu küçük apseler zamanla birleşerek meme derisini açar ve dışarıya sürekli iltihabi sıvı akıtan kanallar meydana getirir. Ortada bakteriyel bir enfeksiyon olmadığı için, hastaya verilen standart antibiyotik tedavileri beklenen iyileşmeyi sağlamaz.

İdiyopatik granülomatöz mastit tablosunda gözlenen karakteristik bulgular aşağıdaki gibidir:

• Sınırları belirsiz sert kitle
• Şiddetli dokunma hassasiyeti
• Meme derisinde çekinti ve büzüşme
• Tekrarlayan steril mikroapseler
• Cilde açılan akıntılı fistül ağızları
• Antibiyotik tedavisine yanıtsızlık
• Koltuk altı lenf bezlerinde reaktif büyüme

Bu karmaşık tablo karşısında genel cerrahi uzmanı, hastayı gereksiz antibiyotik kürlerinden ve tanı gecikmelerinden korumak için kalın iğne biyopsisi uygular. Alınan doku örneğinde granülom adı verilen iltihabi yapıların görülmesi, tüberküloz ve mantar gibi benzer reaksiyon yapan enfeksiyonların dışlanması ile tanı konularak doğrudan bağışıklık yanıtını düzenleyici tedavilere veya uygun cerrahi yöntemlere geçilir.

Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Meme Kanseri Belirtisi Olabilir mi?

Memesinde şişlik ve dokununca acıma hisseden hemen her kadının zihnindeki en büyük soru, bu durumun meme kanseri olup olmadığıdır. Toplumda kanserli kitlenin her zaman çok ağrı yaptığı veya tam tersine ağrı varsa kesinlikle kanser olmadığı yönünde iki uç yanlış inanış mevcuttur. Tıbbi veriler incelendiğinde, erken evredeki meme kanserlerinin büyük çoğunluğunun ağrısız başladığı görülür. İlk başvuru anında tek şikayeti meme ağrısı olan hastalarda meme kanseri saptanma oranı oldukça düşüktür ve yaklaşık yüzde 2 ile yüzde 7 arasında değişir.

Klasik bir meme kanseri kitlesi genellikle tek taraflı, oldukça sert, sınırları belirsiz, dokunulduğunda doku içinde kolayca hareket etmeyen ve üzerine basıldığında başlangıçta acı vermeyen bir yapıda ortaya çıkar. Kötü huylu bir kitlenin ağrı ve hassasiyet yaratması genellikle tümörün büyüyerek göğüs duvarına, göğüs kaslarının zarına veya sinirlere baskı yapmasıyla ya da hızla büyüyen tümörün orta kısmının kanlanamayıp doku ölümü yaşamasıyla gelişir. Ancak bu genel kuralı bozan, başlangıç anından itibaren şiddetli ağrı, yaygın şişlik ve kızarıklıkla ortaya çıkan özel ve hızlı seyirli bir tür vardır: İnflamatuar Meme Kanseri.

İnflamatuar meme kanserinde dikkat edilmesi gereken klinik işaretler şunlardır:

• Memede ani ve hızlı hacim artışı
• Yaygın kızarıklık ve morumsu renk değişimi
• Portakal kabuğu görünümünde cilt kalınlaşması
• Meme dokusunda yaygın sertleşme
• Dokunmakla hissedilen şiddetli acı ve ısı artışı
• Meme başında düzleşme veya içe çekilme
• Koltuk altında ele gelen sert lenf bezleri

İnflamatuar meme kanserinde tümör hücreleri memede tek bir topak oluşturmak yerine, meme derisinin hemen altındaki lenf damarlarının içini tıkar. Memenin sıvı tahliye sistemi olan lenf kanalları tıkandığında, tüm memede birkaç hafta içinde belirgin bir ödem gelişir. Lenf ödemi nedeniyle şişen deri, gözeneklerin olduğu noktalardan içeri doğru çekilerek portakal kabuğunu andıran pütürlü bir hal alır. Bu görünüm ve dokunma acısı, basit bir meme enfeksiyonu ile kolayca karışabilir. Bu nedenle genel cerrahi uzmanları, özellikle emzirmeyen bir kadında ortaya çıkan veya emziren bir kadında uygun antibiyotik tedavisine rağmen yedi ila on gün içinde gerilemeyen her türlü kızarık ve ağrılı meme şişliğini dikkatle değerlendirir ve doku biyopsisi planlar.

Hangi Belirtilerle Birlikte Görülen Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Genel Cerrahi Uzmanına Başvurmayı Gerektirir?

Memedeki her şişlik ve sızı acil bir tehlike anlamına gelmese de bazı klinik bulgular uyarıcı işaret olarak kabul edilir ve zaman kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanının muayenesini zorunlu kılar. Vücudun verdiği bu sinyallerin erken fark edilmesi, olası ciddi hastalıkların erken ve daha kolay tedavi edilebilir evrede yakalanmasına olanak tanır. Özellikle adet döngüsü bittikten ve hormonal ödem çekildikten sonra bile tek bir memede varlığını sürdüren, küçülmeyen, sert ve sınırları düzensiz şişlikler mutlaka hekim tarafından incelenmelidir.

Vakit kaybetmeden genel cerrahi uzmanına başvurmayı gerektiren uyarıcı belirtiler şunlardır:

• Adet bitiminde kaybolmayan tek taraflı sert kitle
• Meme derisinde çukurlaşma veya gamzeleşme
• Meme cildinde geçmeyen kızarıklık ve ödem
• Meme başında yeni gelişen içe çekilme
• Meme başı derisinde iyileşmeyen pullanma ve kabuklanma
• Kendiliğinden gelen kanlı veya berrak meme başı akıntısı
• Koltuk altında ele gelen sert ve hareketsiz şişlikler
• Menopoz sonrası dönemde yeni fark edilen her türlü kitle

Özellikle memeyi sıkmadan, iç çamaşırında leke bırakacak şekilde tek bir memeden ve tek bir kanaldan kendiliğinden gelen kanlı, pembe renkli veya su gibi berrak akıntılar kanal içi yapısal sorunların habercisi olabilir. Aynı şekilde adet döngüsünün tamamen sona erdiği menopoz döneminde doğal hormon dalgalanmaları durduğu için, bu dönemde yeni fark edilen her türlü şişlik veya bölgesel hassasiyet doğrudan genel cerrahi incelemesi gerektirir.

Genel Cerrahi Uzmanı Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Tanısında Hangi Yöntemleri Uygular?

Memede şişlik ve dokununca acıma şikayetiyle genel cerrahi uzmanına başvurulduğunda, tanı sürecini güvenle yürütmek adına modern tıbbın temel yaklaşımı olan Üçlü Değerlendirme protokolü uygulanır. Klinik muayene, radyolojik görüntüleme ve gerektiğinde doku biyopsisinin bir arada yürütüldüğü bu sistematik yaklaşım tanısal doğruluk oranını oldukça yüksek seviyelere taşır. Süreç ayrıntılı klinik görüşme ve fizik muayene ile başlar. Genel cerrahi uzmanı şişliğin ne zaman fark edildiğini, ağrının adet dönemleriyle ilişkisini, hastanın doğum ve emzirme öyküsünü, kullandığı hormon ilaçlarını ve ailesindeki meme kanseri öyküsünü detaylıca sorgular. Ardından hasta hem oturur hem de sırtüstü yatar pozisyonda muayene edilerek her iki meme dokusu ve koltuk altı bölgeleri titizlikle taranır.

Genel cerrahi uzmanının tanı sürecinde başvurduğu muayene ve görüntüleme basamakları şunlardır:

• Ayrıntılı tıbbi öykü ve aile anamnezi
• Oturur ve yatar pozisyonda klinik meme muayenesi
• Yüksek çözünürlüklü meme ultrasonografisi
• İki taraflı dijital mamografi
• Tomosentez özellikli üç boyutlu mamografi
• İlaçlı dinamik meme manyetik rezonans görüntüleme
• Ultrason eşliğinde kalın iğne biyopsisi

Radyolojik görüntüleme aşaması hastanın yaşına ve meme dokusunun yoğunluğuna göre özel olarak seçilir. Otuz-otuz beş yaşın altındaki genç kadınlarda memenin süt üreten bez dokusu oldukça yoğundur. Yoğun meme dokusu mamografi duyarlılığını düşürdüğü için bu yaş grubunda ilk tercih yüksek çözünürlüklü meme ultrasonografisidir. Radyasyon içermeyen ultrason, hissedilen şişliğin içi sıvı dolu basit bir kist mi yoksa katı hücrelerden oluşan solid bir kitle mi olduğunu hızlıca ayırt eder. Kırk yaş ve üzerindeki kadınlarda ise ultrasona ek olarak iki taraflı dijital mamografi çekilir. Mamografi, henüz elle hissedilemeyecek kadar küçük olan mikroskobik kireçlenme kümelerini ve doku mimarisindeki ince bozulmaları yakalamada büyük önem taşır. Ultrason ve mamografinin net sonuç veremediği karmaşık dokularda, memede silikon protez bulunan hastalarda veya yaygın granülomatöz mastit vakalarında ise ilaçlı meme MRG incelemesi devreye sokulur.

Görüntüleme Raporlarındaki BI-RADS Sonuçları ve Biyopsi Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Sürecinde Ne Anlama Gelir?

Ultrason veya mamografi çekildikten sonra hazırlanan radyoloji raporunun sonunda BI-RADS adı verilen uluslararası bir standart derecelendirme kodu yer alır. Genel cerrahi uzmanı, hastanın bundan sonraki takip veya tedavi yol haritasını bu koda ve kendi muayene bulgularına dayanarak planlar. BI-RADS 0 kodu yapılan görüntülemenin tek başına karar vermek için yetersiz olduğunu ve ek görüntüleme gerektiğini belirtirken; BI-RADS 1 ve BI-RADS 2 kodları memenin normal olduğunu veya saptanan şişliğin basit kist gibi iyi huylu bir yapı olduğunu gösterir. BI-RADS 3 ise görülen yapının yüksek olasılıkla iyi huylu olduğunu ifade eder ve genel cerrahi uzmanı bu durumda genellikle altı aylık yakın ultrason takipleriyle kitlenin seyrini izlemeye alır.

Radyolojik olarak şüpheli özellikler taşıyan BI-RADS 4 ve BI-RADS 5 kategorilerinde ise genel cerrahi uzmanı üçlü değerlendirmenin son basamağı olan doku biyopsisini devreye sokar. Katı kitlelerde tanı koymak için geçmiş yıllarda kullanılan ince iğne aspirasyon biyopsisi, günümüzde doku mimarisini göstermede yetersiz kaldığı için yerini büyük ölçüde Ultrason Eşliğinde Kalın İğne Biyopsisine (Tru-Cut Biyopsi) bırakmıştır.

Kalın iğne biyopsisinin tanı sürecinde sağladığı klinik avantajlar aşağıdaki gibidir:

• Ameliyathane gerektirmeyen poliklinik uygulaması
• Lokal anestezi altında ağrısız işlem süreci
• Ultrason kılavuzluğunda hedefe yönelik örnekleme
• Doku mimarisini koruyan doku şeritlerinin alınması
• İyi ve kötü huylu ayrımında yüksek güvenilirlik
• Hormon reseptörleri ve biyolojik belirteçlerin tespiti
• Gereksiz tanısal ameliyatların önlenmesi

Halk arasında biyopsi yapılırsa kitlenin yayılacağı veya kötüleşeceği yönündeki endişelerin bilimsel bir dayanağı yoktur. Tru-Cut biyopsi, meme cildinin lokal anestezi ile uyuşturulmasıyla yapılan, yaklaşık on-on beş dakika süren güvenli bir işlemdir. Genel cerrahi uzmanı, ultrason ekranından kitleyi canlı olarak görürken özel bir biyopsi iğnesiyle kitleden milimetrik doku örnekleri alır. Alınan bu örnekler patoloji laboratuvarında incelenerek şişliğin iyi huylu mu, iltihabi bir granülomatöz mastit mi yoksa kötü huylu bir tümör mü olduğu netleştirilir ve tedavi planı bu sonuca göre şekillendirilir.

Genel Cerrahi Uzmanı Memede Şişlik ve Dokununca Acıma Tedavisinde Hangi Yöntemleri Uygular?

Üçlü değerlendirme protokolü tamamlanıp memedeki şişliğin ve dokunma acısının gerçek nedeni ortaya konulduktan sonra, genel cerrahi uzmanı hastanın durumuna özel, koruyucu yaklaşımlardan girişimsel işlemlere ve cerrahi operasyonlara kadar uzanan kanıta dayalı tedavi yöntemlerini uygular.

Yapılan muayene ve görüntülemeler sonucunda memedeki ağrı ve şişliğin altında şüpheli bir kitle saptanmadığında, yani tablo hormonal dalgalanmalara ve döngüsel meme ağrısına bağlı olduğunda tedavinin ilk basamağı hastanın kapsamlı şekilde bilgilendirilmesidir. Kötü huylu bir hastalık olmadığının anlaşılması ve yaşanan durumun doğal bir hormonal süreç olduğunun açıklanması, hastaların önemli bir kısmında stres kaynaklı ağrı algısını düşürür. Devam eden hassasiyetlerde memeyi göğüs duvarına asan bağların gerilmesini önlemek için uygun ölçülü, telsiz ve destekleyici sütyen kullanımı önerilir. Bölgesel ağrılarda doğrudan ağrıyan meme kadranına sürülen antiinflamatuar jeller veya ağızdan alınan ağrı kesiciler reçete edilirken, çok şiddetli ve dirençli ağrılarda hekim kontrolünde hormonal dengeleyici ilaçlar değerlendirilebilir.

Döngüsel meme ödemini ve hassasiyetini azaltmak amacıyla günlük yaşamda uygulanabilecek destekleyici önlemler şunlardır:

• Destekleyici ve uygun ölçülü sütyen kullanımı
• Kahve ve demli çay tüketiminin sınırlandırılması
• Çikolata ve kafeinli içeceklerin azaltılması
• Günlük tuz tüketiminin kısıtlanması
• Doymuş yağ oranının düşürülmesi
• Düzenli egzersiz ve fiziksel aktivite
• Hekim önerisiyle kullanılan bölgesel ağrı kesici jeller

Şişlik ve şiddetli dokunma acısının nedeni aniden büyüyerek kapsülünü geren gergin bir basit kist ise, genel cerrahi uzmanı poliklinik şartlarında oldukça pratik bir işlem olan Ultrason Eşliğinde İnce İğne Aspirasyonu yöntemini uygular. Ultrason görüntüsü altında kistin içine ince bir iğne ile girilerek içeride basınç yaratan sıvı tamamen çekilir. Sıvı boşaltıldığı anda kist içi basınç düşer, şişlik iner ve hastanın dokunma acısı kısa sürede belirgin şekilde hafifler. Benzer şekilde emzirme döneminde gelişen meme apselerinde de meme dokusunu ve emzirme fonksiyonunu korumak adına geniş cerrahi kesiler yerine öncelikle ultrason eşliğinde iğne ile boşaltma veya ince kateter drenajı uygulanarak iltihap temizlenir ve uygun antibiyotik tedavisi düzenlenir.

İlaç tedavisi veya iğne girişimleriyle çözülemeyecek yapısal kitlelerde ise genel cerrahi uzmanının uyguladığı cerrahi yöntemler şunlardır:

• İyi huylu kitlelerin lokal cerrahi eksizyonu
• Tekrarlayan apselerde kanal eksizyonu
• Granülomatöz mastitte geniş doku temizliği
• Onkoplastik meme cerrahisi teknikleri
• Meme koruyucu onkolojik cerrahi
• Bekçi lenf nodu biyopsisi
• Eşzamanlı meme onarımı ve rekonstrüksiyon

Takiplerde hızlı büyüme gösteren, boyutu iki-üç santimetreyi aşarak şiddetli ağrı yapan fibroadenomlar veya filloides tümör şüphesi taşıyan kitleler, meme dokusunu koruyan küçük kesilerle çıkarılır. İlaç tedavisine direnç gösteren ve yaygın apse odakları oluşturan idiyopatik granülomatöz mastit vakalarında ise hastalıklı dokular temizlenirken, memede şekil bozukluğu oluşmasını önlemek amacıyla meme içi sağlam dokuların kaydırıldığı onkoplastik cerrahi tekniklerden yararlanılır. Biyopsi ile kötü huylu olduğu saptanan kitlelerde ise multidisipliner konsey kararıyla tümörün evresine göre meme koruyucu cerrahi, koltuk altı bekçi lenf nodu biyopsisi veya gerekli durumlarda memenin alınarak eşzamanlı onarımının yapıldığı modern cerrahi prosedürler uygulanır. Memede adet döngüsüyle geçmeyen bir dolgunluk, bölgesel sertlik ya da dokunma hassasiyeti fark edildiğinde, süreci bir genel cerrahi uzmanının değerlendirmesine bırakmak hem doğru tedavinin planlanması hem de meme sağlığının güvenle korunması açısından en sağlıklı yaklaşımdır.