Duktal Karsinoma In Situ (DKIS), meme kanallarının iç yüzeyini döşeyen hücrelerde gelişen ve çevre meme dokusuna yayılmadan sınırlı kalan erken evre bir meme kanseri türüdür. Genellikle mamografi taramalarında saptanır ve invaziv kansere dönüşme potansiyeli nedeniyle klinik olarak dikkatle değerlendirilir.
Duktal karsinoma in situ belirtileri çoğu hastada belirgin klinik şikâyet oluşturmaz ve vakaların büyük bölümü tarama mamografisi sırasında tespit edilir. Bazı durumlarda meme ucundan akıntı, memede hassasiyet veya lokal yapısal değişiklikler görülebilir. Tanı radyolojik görüntüleme ve patolojik inceleme ile kesinleştirilir.
Duktal karsinoma in situ tedavisi hastalığın yaygınlığına, hücresel özelliklerine ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. Cerrahi eksizyon, lumpektomi veya mastektomi en sık uygulanan yöntemlerdir. Uygun olgularda radyoterapi ve hormonal tedaviler nüks riskini azaltmak amacıyla tedaviye eklenebilir.
Duktal karsinoma in situ prognozu erken evrede tanı konulması nedeniyle genellikle oldukça iyidir. Uygun tedavi uygulandığında hastaların büyük çoğunluğunda uzun dönem sağkalım oranları yüksektir. Bununla birlikte düzenli klinik takip ve görüntüleme kontrolleri, olası nükslerin erken saptanması açısından önem taşır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Duktal Karsinoma In Situ (DKIS), meme süt kanallarının iç yüzeyini döşeyen epitel hücrelerinden kaynaklanan, kanser hücrelerinin kanal dışına yayılmadığı, invaziv özellik göstermeyen erken evre meme kanseridir. “In situ” terimi, hastalığın bulunduğu yerde sınırlı olduğunu ifade eder. |
| Görülme Sıklığı | Meme kanseri taramalarının yaygınlaşması ile daha sık tanı almaktadır. Özellikle mamografi sayesinde erken evrede saptanır. |
| Risk Faktörleri | İleri yaş, ailede meme kanseri öyküsü, BRCA1/BRCA2 mutasyonları, erken menarş, geç menopoz, nulliparite, uzun süreli hormon replasman tedavisi ve önceki meme biyopsilerinde atipik hiperplazi varlığı risk faktörleri arasındadır. |
| Belirtiler | Çoğu vakada belirti vermez ve mamografide mikrokalsifikasyonlar şeklinde saptanır. Nadiren memede kitle, meme başı akıntısı veya cilt değişiklikleri görülebilir. |
| Tanı Yöntemleri | Mamografi en sık kullanılan tarama yöntemidir. Şüpheli lezyonlarda ultrasonografi ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) kullanılabilir. Kesin tanı, kalın iğne biyopsisi veya cerrahi biyopsi ile histopatolojik inceleme sonucu konur. |
| Patolojik Özellikler | Hücrelerin nükleer derecesine (düşük, orta, yüksek derece) ve nekroz varlığına göre sınıflandırılır. Komedo tipi nekroz içeren yüksek dereceli lezyonlar daha agresif seyir gösterebilir. |
| Evreleme | DKIS, invaziv olmadığı için Evre 0 meme kanseri olarak sınıflandırılır. |
| Tedavi Seçenekleri | Meme koruyucu cerrahi (lumpektomi) sıklıkla tercih edilir ve genellikle radyoterapi ile desteklenir. Bazı durumlarda mastektomi uygulanabilir. Hormon reseptör pozitif vakalarda adjuvan hormonal tedavi (örneğin tamoksifen veya aromataz inhibitörleri) önerilebilir. |
| Radyoterapi | Meme koruyucu cerrahi sonrası lokal nüks riskini azaltmak amacıyla uygulanır. |
| Hormonal Tedavi | Östrojen reseptör pozitif hastalarda, karşı memede veya aynı memede yeni lezyon gelişimini azaltmak amacıyla kullanılabilir. |
| Prognoz | Uygun tedavi ile prognoz oldukça iyidir. Ancak tedavi edilmediğinde invaziv meme kanserine dönüşme riski bulunmaktadır. |
| Takip | Düzenli klinik muayene ve yıllık mamografi ile takip önerilir. Takip planı hastanın risk durumuna göre bireyselleştirilir. |
| Korunma ve Erken Tanı | Düzenli mamografi taramaları, risk faktörlerinin azaltılması ve yüksek riskli bireylerde genetik danışmanlık erken tanı ve uygun yönetim açısından önemlidir. |
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Neden Önemli ve Dikkate Alınması Gereken Bir Durumdur?
Bu hastalığın teşhis edilmesi, memede tamamen zararsız bir durumun olduğu anlamına gelmemektedir. Hücreler henüz bulundukları kanalın dışına taşmamış olsalar da genetik yapıları değişmiş ve çoğalma kontrollerini kaybetmişlerdir. Müdahale edilmeyen ve kendi haline bırakılan vakaların önemli bir kısmında, takip eden yıllar içerisinde bu hücrelerin kanal zarını aşarak çevre dokulara sızma ve gerçek, yayılan (invaziv) bir meme kanserine dönüşme potansiyeli bulunmaktadır. Bu dönüşüm ihtimali, hastalığın erken dönemde ciddiye alınmasını ve uygun bir tedavi stratejisi ile memeden temizlenmesini zorunlu kılar.
Geçmiş yıllara bakıldığında, tarama yöntemlerinin günümüzdeki kadar gelişmediği dönemlerde bu teşhisle karşılaşma oranı oldukça düşüktü. Ancak günümüzde dijital radyolojik görüntüleme teknolojilerindeki muazzam ilerlemeler ve kadınların düzenli sağlık taramalarına gösterdiği özen sayesinde, meme dokusundaki anormallikler henüz milimetrik boyutlardayken, yani kanalın dışına hiç çıkmadan saptanabilmektedir. Bu erken teşhis başarısı, hastaların hayatını kurtaran en önemli faktördür. Tedavi, hastalığın ilerleyip bedene yayılmasını engellemek için proaktif bir koruma kalkanı görevi görür. Bu aşamada yakalanan bir hücresel değişimin, bedenin diğer bölgelerine sıçrama riski teorik olarak yoktur, bu da tedavinin başarı oranını mükemmel seviyelere taşır.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Patolojik Derecelendirmesi (Grade) Ne Anlama Gelmektedir?
Memeden alınan şüpheli doku parçası patoloji laboratuvarına gönderildiğinde, uzmanlar bu dokuyu özel boyalarla renklendirerek mikroskop altında detaylı bir şekilde incelerler. Bu incelemenin en kritik amacı, hücrelerin normal sağlıklı meme hücrelerinden ne kadar farklılaştığını ve ne kadar agresif bir çoğalma eğiliminde olduğunu belirlemektir. Bu değerlendirme sonucunda hastalığın derecesi, yani “grade”i ortaya çıkar. Derecelendirme, hastalığın doğasını anlamak, büyüme hızını tahmin etmek ve ameliyatın sınırlarını planlamak açısından hayati bir öneme sahiptir.
Patoloji raporlarında karşılaşılan hücresel derecelendirme sınıfları şunlardır:
- Düşük derece
- Orta derece
- Yüksek derece
Düşük dereceli hücreler, normal sağlıklı hücrelere oldukça benzer bir görünüm sergilerler. Şekilleri ve boyutları birbirine yakındır, çoğalma hızları son derece yavaştır. Bu gruptaki hücrelerin çevre dokulara yayılma yeteneği kazanması yıllar, hatta on yıllar alabilir. Orta dereceli hücreler ise yapısal bozulmanın ve büyüme hızının biraz daha belirginleştiği bir ara formu temsil eder.
Yüksek dereceli hücreler ise mikroskop altında oldukça düzensiz, karmaşık ve atipik bir yapıya sahiptir. Çoğalma hızları çok yüksektir. Hatta bu hızlı çoğalma öylesine kontrolsüzdür ki süt kanalının tam merkezinde yer alan hücreler, yeterli oksijen ve kan desteği alamadıkları için ölürler. Bu hücresel ölüm durumuna tıpta “komedo nekroz” adı verilir. Komedo nekroz varlığı, hücrelerin oldukça saldırgan bir biyolojik yapıya sahip olduğunun ve tedavi edilmediği takdirde çok kısa bir süre içinde yayılan (invaziv) kansere dönüşebileceğinin en net göstergelerinden biridir.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Tanısında Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?
Bu hastalık genellikle memede dışarıdan elle hissedilebilen bir sertlik, şişlik, ağrı veya meme başı akıntısı gibi belirgin fiziksel belirtiler vermez. Bu durum klinik meme muayenesi sırasında saptanmasını neredeyse imkansız hale getirir. Teşhislerin çok büyük bir çoğunluğu, hiçbir şikayeti olmayan kadınların rutin yıllık taramaları sırasında tamamen tesadüfi olarak gerçekleşir. Bu süreçte radyolojik görüntüleme teknolojileri, gözle görülemeyen ve elle hissedilemeyen bu hücresel değişimleri yakalayan en güçlü araçlardır.
Kullanılan temel radyolojik görüntüleme yöntemleri şunlardır:
- Mamografi
- Meme ultrasonografisi
- Manyetik rezonans görüntüleme
Mamografi, bu hastalığın teşhis edilmesinde tartışmasız en önemli ve ilk sırada başvurulan görüntüleme yöntemidir. Süt kanalları içindeki hücreler hızla çoğalıp yıkıma uğradıkça, geride kalsiyum birikintileri bırakırlar. Mamografi filminde bu kalsiyum çökeltileri, küçük beyaz kum taneleri veya tuz serpilmiş gibi görünen “mikrokalsifikasyon” kümeleri şeklinde ortaya çıkar. Bu kireçlenmelerin şekli, dizilimi ve yoğunluğu radyoloji uzmanlarına hücresel hareketlilik hakkında çok kritik ipuçları verir. Ancak mamografi tek başına her zaman yeterli olmayabilir; özellikle meme dokusu çok yoğun olan genç kadınlarda, yoğun doku kireçlenmeleri gizleyebilir.
Meme ultrasonografisi, tek başına mikrokalsifikasyonları saptamada mamografi kadar duyarlı değildir. Ancak kireçlenme kümelerine eşlik edebilecek, süt kanallarının içinde gizlenmiş milimetrik kitlelerin veya kistlerin ayırt edilmesinde çok değerli bir tamamlayıcı yöntemdir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) ise memenin iç yapısını en ince detayına kadar haritalandıran, olağanüstü hassasiyete sahip bir teknolojidir. Özellikle teşhis konulduktan sonra ameliyat planlaması aşamasında devreye girer. Hastalığın memede ne kadar geniş bir alana yayıldığını, memenin başka kadranlarında (bölgelerinde) gizli kalmış ikinci veya üçüncü odakların bulunup bulunmadığını tespit etmek için MR taramasından elde edilen veriler cerrahi stratejinin temelini oluşturur.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Şüphesinde Hangi Biyopsi Yöntemleri Tercih Edilmektedir?
Radyolojik incelemeler sonucunda şüpheli bir alan veya mikrokalsifikasyon kümesi tespit edildiğinde, kesin teşhisi koymanın tek bilimsel yolu o bölgeden doku örneği alıp patolojik incelemeye göndermektir. Doku örneği alınmadan sadece radyolojik görüntülere dayanarak kesin kanser veya kanser öncüsü tanısı konulamaz. Biyopsi aşamasında yöntemin doğru seçilmesi, hastalığın doğası gereği ekstra bir hassasiyet gerektirir. Basit bir iğne ile sadece hücrelerin emilerek alındığı ince iğne aspirasyon yöntemleri bu hastalık için kesinlikle yetersizdir. Çünkü patoloji uzmanının, hücrelerin süt kanalının dışına çıkıp çıkmadığını, yani zarın delinip delinmediğini görebilmesi için dokunun mimari bütünlüğünün korunmuş olduğu silindir şeklinde doku parçalarına ihtiyacı vardır.
Önerilen modern doku alma işlemleri şunlardır:
- Kalın iğne biyopsisi
- Vakum yardımlı meme biyopsisi
Kalın iğne biyopsisi (Tru-Cut), memeye lokal anestezi uygulandıktan sonra özel bir yaylı mekanizmaya sahip iğne yardımıyla şüpheli alandan birkaç adet milimetrik doku şeridi alınması işlemidir. Bu işlem klinik şartlarında dakikalar içinde tamamlanır, ağrısızdır ve dokunun bütünlüğünü koruyarak çok yüksek doğruluk oranlarıyla tanı konulmasını sağlar.
Vakum yardımlı meme biyopsisi ise özellikle sadece mamografide görülebilen, ultrasonla yeri tespit edilemeyen mikrokalsifikasyon kümeleri için geliştirilmiş ileri düzey bir teknolojidir. Bu sistem, bilgisayar destekli hedefleme ile çalışır. İğne şüpheli alana yerleştirildikten sonra içindeki vakum mekanizması çalıştırılır ve dokuyu iğnenin içine doğru emerek kalın iğne biyopsisine kıyasla çok daha geniş ve bol miktarda doku örneği alır. Bu sayede kanalların içindeki hastalığın boyutu ve gerçek yapısı hakkında çok daha kesin, yanılma payı minimuma indirilmiş bir patoloji raporu elde edilir.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Tedavisinde Meme Koruyucu Cerrahi Nasıl Uygulanmaktadır?
Kesin patoloji tanısı konulduktan sonra tedavi sürecinin en önemli ayağı olan cerrahi planlamaya geçilir. Modern meme cerrahisinde temel felsefe, onkolojik güvenlikten asla taviz vermeden hastanın bedensel bütünlüğünü ve estetik görünümünü en üst düzeyde korumaktır. Hastalığın meme dokusu içindeki yaygınlığı, memenin toplam hacmi ve hastanın kişisel tercihleri göz önünde bulundurularak en uygun cerrahi yöntem belirlenir.
Meme koruyucu cerrahi (geniş lokal eksizyon veya lumpektomi), memenin tamamını almak yerine sadece hastalıklı bölgenin, etrafında bir miktar tamamen sağlıklı doku çeperi (güvenlik sınırı) ile birlikte çıkarılması işlemidir. Bu yöntem hastalığın memede tek bir bölgede toplandığı, çok geniş alanlara yayılmadığı durumlarda ilk tercih edilen ve altın standart kabul edilen yaklaşımdır. Çıkarılan doku miktarı ile memenin boyutu arasında orantılı bir denge varsa, hastanın memesi ameliyat sonrasında doğal şeklini korur ve kozmetik olarak son derece yüz güldürücü sonuçlar elde edilir. İyileşme süreci oldukça hızlıdır, hasta kısa sürede günlük yaşantısına dönebilir.
Ancak tümörün boyutunun büyük, memenin ise küçük olduğu durumlarda klasik bir doku çıkarımı memede ciddi çökmelere, asimetrilere ve şekil bozukluklarına yol açabilir. İşte bu noktada onkoplastik meme cerrahisi prensipleri devreye girer. Onkoplastik cerrahi, kanser cerrahisi ile plastik cerrahi tekniklerinin aynı ameliyatta, kusursuz bir uyumla birleştirilmesidir. Çıkarılan hastalıklı dokunun yarattığı boşluk, memenin kendi içindeki sağlıklı dokuların özel flep teknikleriyle kaydırılmasıyla doldurulur. Kimi zaman dikleştirme veya meme küçültme teknikleri kullanılarak hem kanserli bölge geniş ve güvenli bir şekilde temizlenir, hem de memeye eskisinden bile daha estetik bir form kazandırılır. Bu yaklaşım hastanın ameliyat sonrası psikolojisini ve yaşam kalitesini olağanüstü derecede olumlu etkiler.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Durumunda Ne Zaman Memenin Tamamının Alınması (Mastektomi) Gerekir?
Hastalık henüz kanal dışına çıkmamış ve yayılmamış olsa da meme dokusunun korunması her tıbbi senaryoda mümkün veya güvenli olmayabilir. Meme koruyucu cerrahinin uygulanamayacağı teknik kısıtlılıklar bulunduğunda, mastektomi olarak adlandırılan, etkilenen memenin tamamının çıkarılması ameliyatı kaçınılmaz hale gelir.
Memenin tamamen alınmasını gerektiren başlıca tıbbi durumlar şunlardır:
- Çok odaklı hastalık yayılımı
- Geniş alana yayılmış mikrokalsifikasyonlar
- Temizlenemeyen cerrahi sınırlar
- Radyoterapi uygulanamayacak tıbbi durumlar
Hastalığın memenin birbirine uzak farklı kadranlarında (farklı çeyreklerinde) birden fazla bağımsız odak halinde bulunması durumunda memeyi korumak teknik olarak imkansızlaşır. Aynı şekilde mamografide saptanan şüpheli kireçlenmeler memenin çok büyük bir kısmını kaplayacak kadar geniş bir alana yayılmışsa, sadece hastalıklı bölgeyi çıkarmak geride neredeyse hiç sağlıklı meme dokusu bırakmayacaktır.
Bir diğer önemli neden ise cerrahi sınırların temizlenememesidir. Meme koruyucu ameliyat yapıldıktan sonra patoloji incelemesinde çıkarılan dokunun kenarlarında hastalıklı hücreler tespit edilirse ve yapılan ikinci veya üçüncü düzeltme ameliyatlarına rağmen bu sınırlar hastalıktan arındırılamazsa, hastanın güvenliği için memenin alınması şart olur. Ayrıca meme koruyucu cerrahi sonrası standart bir prosedür olan ışın tedavisini (radyoterapiyi) alamayacak durumda olan hastalarda (örneğin hamilelik, daha önce aynı bölgeye ışın tedavisi almış olma veya aktif şiddetli bağ dokusu hastalıkları gibi), hastalığın tekrarlama riskini önlemek için mastektomi tek güvenli seçenek haline gelir.
Mastektomi kararı alındığında dahi modern tıbbın sunduğu rekonstrüksiyon (yeniden yapım) seçenekleri devreye girmektedir. Hastanın uygunluğuna göre meme derisi veya meme başı korunarak memenin içi boşaltılır ve aynı ameliyat seansında silikon implantlar veya hastanın karın, sırt bölgesinden alınan kendi öz dokuları kullanılarak yeni bir meme oluşturulur.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Cerrahisinde Cerrahi Sınır Güvenliği Neden Son Derece Kritiktir?
Meme koruyucu cerrahide ameliyatın başarısını ve hastalığın o bölgede tekrar etme (nüks) riskini belirleyen en temel faktör “cerrahi sınır güvenliği”dir. Ameliyat sırasında cerrahın amacı sadece tespit edilen hastalıklı alanı değil o alanın etrafını saran bir miktar sağlıklı dokuyu da bir güvenlik bariyeri olarak blok halinde çıkarmaktır. Çıkarılan bu doku parçası ameliyathanede özel onkolojik boyalarla alt, üst, iç, dış gibi farklı yönlerden farklı renklere boyanır.
Patoloji uzmanı bu boyanmış dokuyu mikroskop altında incelediğinde, hastalıklı hücrelerin mikroskobik düzeyde bu boyalı sınırlara ulaşıp ulaşmadığına bakar. Tıbbi standartlara göre bu prensip “mürekkep üzerinde tümör olmaması” kuralı olarak bilinir. Hastalıklı hücreler ile dokunun kesi sınırı (boyalı alan) arasında ne kadar mesafe olduğu titizlikle ölçülür.
Eğer hastaya ameliyattan sonra koruyucu ışın tedavisi (radyoterapi) uygulanması planlanıyorsa, hastalıklı hücreler ile sınır arasında en az 2 milimetrelik tamamen sağlıklı doku bandının bulunması yeterli ve güvenli kabul edilir. Radyoterapinin, olası mikroskobik kalıntıları yok etme gücüne güvenilir. Ancak hasta herhangi bir tıbbi nedenden ötürü radyoterapi almayacaksa, güvenlik çemberi çok daha geniş tutulmalıdır; bu durumda hastalıklı hücreler ile sınır arasında en az 10 milimetrelik bir mesafe olması hedeflenir. Eğer patoloji raporunda sınırda tümör hücreleri tespit edilirse, hastanın tekrar ameliyata alınarak o bölgeden daha geniş bir doku parçasının çıkarılması (re-eksizyon) zorunlu bir tıbbi gerekliliktir.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Risk Profili Hangi Kriterlere Göre Hesaplanır?
Tanı alan her hastanın klinik tablosu ve taşıdığı riskler birbirinden tamamen farklıdır. Bir hasta için mükemmel sonuç verecek bir tedavi, başka bir hasta için yetersiz kalabilir. Bu nedenle cerrahi tedavi kararı ve sonrasında uygulanacak ek tedaviler, hastaya özgü bilimsel skorlama sistemleri kullanılarak bireyselleştirilir. Bu alanda en yaygın kullanılan objektif değerlendirme aracı “Van Nuys Prognostik İndeksi”dir.
Bu indeks, hastalığın gelecekteki davranışını tahmin etmek ve nüks riskini matematiksel olarak hesaplamak için birden fazla klinik ve patolojik değişkeni bir araya getirir. Tümörün milimetrik boyutu, mikroskop altındaki hücre derecesi (grade), nekroz varlığı, ameliyatla sağlanan cerrahi sınırın genişliği ve hastanın yaşı bu hesaplamanın temel yapıtaşlarıdır.
Hesaplama sonucunda hastalar düşük, orta ve yüksek riskli olmak üzere kategorize edilir. Düşük risk grubundaki bir hasta için geniş sınırlarla yapılmış bir meme koruyucu cerrahi tek başına yeterli olabilirken, skorlama sonucu yüksek risk grubunda yer alan, geniş alana yayılmış ve agresif hücre tipine sahip genç bir hasta için aynı yaklaşım tehlikeli olabilir; bu durumda memenin tamamen alınması yönünde daha radikal bir yol haritası çizilmesi gerekebilir. Bu çok yönlü değerlendirme, “aşırı tedavi” ile “yetersiz tedavi” arasındaki o hassas dengeyi kurmayı sağlar.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Ameliyatlarında Koltuk Altı Lenf Bezlerine (Aksilla) Müdahale Edilmeli Midir?
Hastalığın en temel tanımı, kanserleşme eğilimi gösteren hücrelerin henüz süt kanalının dışına taşmadığı, yani bazal membranı yıkmadığı şeklindedir. Lenf damarlarına ve kan damarlarına ulaşım, ancak bu zarı yıkıp çevre dokuya sızmakla mümkün olur. Bu anatomik gerçeklik nedeniyle teorik olarak hücrelerin koltuk altındaki lenf bezlerine sıçrama (metastaz yapma) ihtimali yoktur. Bu sebeple rutin bir meme kanseri ameliyatında yapıldığı gibi koltuk altındaki tüm lenf bezlerinin temizlenmesi (aksiller diseksiyon) işlemi bu hastalıkta kesinlikle uygulanmaz. Bu tür gereksiz bir müdahale, kolda ömür boyu sürebilecek ciddi lenf ödemi (şişlik) riskine yol açar.
Ancak tıbbi pratik her zaman teorik kitaplarla birebir örtüşmeyebilir. Kesin tanı konulduktan sonra ameliyatla çıkarılan dokunun tamamı patoloji tarafından incelendiğinde, bazı hastalarda süt kanalının içinde kalmış ana lezyonun yanı sıra zarın çok küçük bir alandan delindiği milimetrik odakların (mikroinvazyon) saklandığı tespit edilebilmektedir. Bu gizli tehlikeye karşı bazı özel senaryolarda “Bekçi Lenf Bezi” (Sentinel Lenf Nodu) biyopsisi yapılması güvenliği artırır.
Lenf bezi kontrolü gerektiren özel durumlar şöyledir:
- Mastektomi planlanan hastalar
- Biyopside mikroinvazyon şüphesi bulunanlar
- Elle hissedilebilen büyük kitleler
Özellikle memenin tamamının alınacağı mastektomi operasyonlarında bekçi lenf bezi biyopsisi proaktif olarak yapılır. Çünkü meme dokusu tamamen çıkarıldığında, memenin koltuk altına giden anatomik lenfatik drenaj yolları da kesilmiş olur. Eğer ameliyat sonrası çıkan detaylı patoloji raporunda sürpriz bir şekilde “yayılma (invazyon) vardır” sonucu gelirse, lenfatik yollar bozulduğu için artık bekçi lenf bezini bulma şansı kalmaz ve koldaki lenf bezlerinin hepsini gereksiz yere temizlemek zorunda kalınabilir. Bunu engellemek için ameliyat esnasında memeye mavi bir boya veya çok düşük doz radyoaktif bir madde verilerek, memeden çıkan ilk lenf bezi bulunur, çıkarılır ve anında patolojiye gönderilerek temiz olduğundan emin olunur.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Ameliyatı Sonrası Hangi Koruyucu Tedaviler Planlanır?
Cerrahi müdahale ile hastalıklı doku başarıyla ve güvenli sınırlarla çıkarıldıktan sonra süreç tamamlanmış sayılmaz. Uygulanacak olan tamamlayıcı (adjuvan) tedavilerin amacı, ameliyat bölgesinde kalmış olabilecek görünmez hücresel anormallikleri sıfırlamak, o memede hastalığın tekrarlama riskini en aza indirmek ve sağlıklı olan diğer memeyi olası yeni kanser oluşumlarından korumaktır.
Ameliyat sonrası planlanabilen koruyucu tedaviler şunlardır:
- Radyoterapi
- Hormon baskılayıcı ilaçlar
Radyoterapi (ışın tedavisi), meme koruyucu cerrahi uygulanan hastaların neredeyse tamamında standart bir prosedürdür. Ameliyatla hastalık temizlenmiş olsa da gözle görülemeyen mikroskobik düzeydeki kalıntı riskini ortadan kaldırmak için memeye dışarıdan yüksek enerjili X ışınları yönlendirilir. Radyoterapi, aynı memede hastalığın tekrar etme olasılığını %50’den fazla oranda düşürerek mükemmel bir yerel kontrol sağlar. Tedavi genellikle haftanın beş günü olacak şekilde birkaç hafta süren, ağrısız ve kısa seanslar halinde uygulanır.
Hormon tedavisi (endokrin terapi) ise tamamen hücrelerin biyolojik özelliklerine bağlı olarak planlanır. DKİS hücrelerinin büyük bir çoğunluğu, büyümek ve çoğalmak için kadınlık hormonu olan nitelendirdiğimiz östrojeni bir yakıt gibi kullanır (östrojen reseptörü pozitiftir). Patoloji testlerinde bu durum tespit edildiğinde, östrojenin bu hücrelere ulaşmasını veya vücutta üretilmesini engelleyen koruyucu ilaçlar devreye sokulur. Genellikle hap formunda olan ve 5 yıl süreyle kullanılması önerilen bu ilaçlar (Tamoksifen veya menopoz sonrası dönemdeki kadınlar için Aromataz İnhibitörleri), tüm bedeni koruyan sistemik bir kalkan görevi görür. Hem ameliyatlı memede nüks riskini düşürür hem de tamamen sağlıklı olan diğer memede yeni bir tümör gelişimini ciddi oranda engeller.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Tedavisi Sonrasında Uzun Vadeli Takip Süreci Nasıl İşler?
Tedavi sürecinin tamamlanması, doktor-hasta ilişkisinin bittiği anlamına gelmez. Duktal Karsinoma İn Situ tanısı alıp doğru şekilde tedavi edilen hastalarda hayatta kalma oranları %98 ile %99 gibi mükemmel düzeylerdedir. Hastalık tam şifa ile atlatılmış olur. Ancak her şeye rağmen, meme dokusu bir kez bu hücresel değişikliği yaşamış olduğundan, yaşam boyu sürecek disiplinli ve düzenli bir takip programına uyum sağlamak vazgeçilmezdir.
Standart takip protokolü adımları aşağıdaki gibidir:
- Uzman hekim muayenesi
- Düzenli mamografi çekimi
- Karşı memenin taranması
İlk beş yıl boyunca genellikle altı ayda bir, daha sonraki yıllarda ise yılda bir kez klinik meme muayenesi gerçekleştirilir. Bu süreçte sadece ameliyat edilen bölge değil koltuk altı lenf bezleri ve genel sağlık durumu da detaylı bir şekilde değerlendirilir. Meme koruyucu cerrahi uygulanmışsa hem o meme hem de sağlıklı olan diğer meme için yıllık düzenli mamografi taramaları kesintisiz olarak devam ettirilmelidir. Bu titiz takip programı, bedende oluşabilecek herhangi bir yeni hücresel değişimin veya nüks durumunun, yine henüz oluşum aşamasındayken, çok erken dönemde yakalanmasını ve anında güvenle çözülmesini garanti altına alır.
Duktal Karsinoma İn Situ (DKİS) Teşhisinde Sadece Aktif İzlem Yapmak Güvenli Midir?
Tıp dünyasında bilimsel araştırmalar sürekli olarak güncellenmekte ve yeni yaklaşımlar test edilmektedir. Son yıllarda, özellikle düşük dereceli (grade 1) ve mikroskop altında hiçbir tehlikeli belirti (nekroz gibi) göstermeyen, son derece yavaş ilerleyen DKİS vakaları için bir tartışma mevcuttur. Acaba bu çok düşük riskli lezyonları hemen ameliyat etmek yerine, sadece koruyucu ilaçlar vererek ve çok sıkı radyolojik aralıklarla izleyerek (“aktif izlem”) cerrahiden kaçınmak mümkün müdür?
Dünya çapında LORIS, LORD gibi isimlerle anılan çok merkezli bilimsel araştırmalar bu sorunun cevabını bulmak için yürütülmektedir. Buradaki temel kaygı, asla kansere dönüşmeyecek ve hastanın ömrü boyunca hiçbir soruna yol açmayacak yavaşlıkta bir lezyon için gereksiz yere ameliyat veya radyoterapi stresi yaşatmamaktır (aşırı tedaviden kaçınmak). Ancak tıp pratiğinin şu anki güncel durumunda ve tüm saygın uluslararası tedavi kılavuzlarında, risk profili ne kadar düşük olursa olsun aktif izlem standart bir tedavi olarak kabul edilmemektedir. Henüz hangi tümörün iyi huylu kalıp hangisinin aniden form değiştireceğini %100 doğrulukla öngörebilecek biyolojik bir testimiz bulunmamaktadır. Bu nedenle güvenliği maksimumda tutmak adına, hastalıklı odakların meme dokusundan cerrahi yöntemlerle ve temiz sınırlarla tamamen çıkarılması, bugün için tıbbın altın standart tedavi yaklaşımı olmaya devam etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy, genel cerrahi alanındaki akademik birikimi ve cerrahi deneyimiyle tanınan bir hekimdir. 1998 yılında TED Ankara Koleji’nden mezun olduktan sonra, 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini 2012 yılında tamamlamış, 2019’da Doçent, 2024 yılında ise Profesör unvanını almıştır. Halen Ankara Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Uluslararası indeksli dergilerde yayımlanmış 100’e yakın makalesi ve çok sayıda bilimsel bildirisi bulunan Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, International College of Surgeons, The Transplantation Society, Türk Cerrahi Derneği ve Ankara Cerrahi Derneği üyesidir. Halen Ankara Medipol Üniversitesi’ndeki akademik görevine ek olarak Çankaya’daki özel muayenehanesinde genel cerrahi, meme ve endokrin cerrahi alanlarında hasta kabul etmektedir.
