Hamartom, vücutta normalde bulunması gereken dokuların düzensiz ve aşırı çoğalmasıyla oluşan iyi huylu tümör benzeri bir oluşumdur. Genellikle doğuştan gelişir ve çoğu vakada yavaş büyür. Kanser değildir ancak bulunduğu organa göre bası etkisi oluşturabilir ve klinik belirti verebilir.
Akciğer hamartomu, hamartomların en sık görüldüğü formlardan biridir ve genellikle akciğer dokusu içinde tesadüfen saptanır. Çoğu hastada belirti oluşturmaz ve görüntüleme yöntemleri sırasında fark edilir. Nadiren büyüme göstererek solunum yollarında basıya bağlı semptomlara neden olabilir.
Beyin ve hipotalamik hamartom, özellikle merkezi sinir sistemi içinde görülen nadir hamartom türleri arasında yer alır. Hipotalamus bölgesinde gelişen hamartomlar epileptik nöbetler, erken ergenlik veya hormonal düzensizliklerle ilişkilendirilebilir. Tanı genellikle manyetik rezonans görüntüleme ile konur.
Hamartom tedavisi ve takip süreci, lezyonun bulunduğu organ, büyüklüğü ve oluşturduğu semptomlara göre planlanır. Belirti vermeyen küçük hamartomlar çoğu zaman düzenli görüntüleme ile izlenir. Semptom oluşturan veya büyüme gösteren lezyonlarda cerrahi çıkarma ya da minimal invaziv girişimler uygulanabilir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Hamartom, bir organda normalde bulunması gereken hücre ve dokuların, düzensiz ve kontrolsüz ancak genellikle iyi huylu (benign) bir şekilde çoğalması sonucu oluşan gelişimsel bir lezyondur. Gerçek bir tümör değildir; daha çok doku organizasyon bozukluğu olarak kabul edilir. |
| Oluşum Mekanizması | Genellikle embriyonik gelişim sırasında ortaya çıkan doku organizasyon anomalisine bağlıdır. Hücreler normal yapıda olsa da yerleşim ve düzen bozukluğu vardır. Bazı vakalar genetik sendromlarla ilişkili olabilir. |
| İyi Huyluluk Durumu | Çoğunlukla benign karakterlidir ve metastaz yapmaz. Ancak bulunduğu bölgeye göre bası etkisi oluşturabilir ve fonksiyon bozukluğuna yol açabilir. |
| En Sık Görüldüğü Bölgeler | Akciğer, meme, hipotalamus (beyin), böbrek, karaciğer, dalak ve cilt en sık görüldüğü bölgelerdir. Ayrıca kalp ve bağırsaklarda da nadiren görülebilir. |
| Akciğer Hamartomu | En sık görülen türdür. Genellikle tesadüfen saptanır. Çoğu zaman belirti vermez; nadiren öksürük veya nefes darlığı yapabilir. |
| Hipotalamik Hamartom | Çocukluk çağında görülebilir. Erken ergenlik (prekoks puberte) ve jelastik nöbetler (ani, kontrolsüz gülme nöbetleri) ile ilişkili olabilir. |
| Meme Hamartomu | Genellikle ağrısız, iyi sınırlı kitle şeklinde ortaya çıkar. Radyolojik incelemelerde saptanır. |
| Böbrek Hamartomu (Anjiyomiyolipom) | Böbrekte görülen özel bir hamartom türüdür. Yağ, damar ve kas dokusu içerir. Büyük boyutlara ulaşırsa kanama riski oluşturabilir. |
| Belirtiler | Çoğu hamartom asemptomatiktir. Belirtiler lezyonun büyüklüğüne ve bulunduğu organa bağlı olarak değişir (bası, ağrı, nörolojik semptomlar vb.). |
| Tanı Yöntemleri | Fizik muayene, ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve gerektiğinde biyopsi ile tanı konur. |
| Ayırıcı Tanı | Kötü huylu tümörler, lipom, adenom ve diğer benign kitlelerle karışabilir. Görüntüleme ve histopatolojik inceleme önemlidir. |
| Tedavi Yaklaşımı | Belirti vermeyen küçük hamartomlarda genellikle izlem yeterlidir. Semptomatik, hızlı büyüyen veya komplikasyon riski taşıyan lezyonlarda cerrahi çıkarım uygulanabilir. |
| Cerrahi Endikasyonlar | Bası semptomu oluşturması, kanama riski, fonksiyon kaybı veya malignite şüphesi bulunması durumunda cerrahi tedavi tercih edilir. |
| Prognoz | Genel olarak prognoz iyidir. Tam cerrahi çıkarım sonrası nüks nadirdir. Maligniteye dönüşüm çok seyrektir. |
| Genetik İlişki | Tüberoskleroz kompleksi, Cowden sendromu ve Peutz-Jeghers sendromu gibi bazı genetik hastalıklarla ilişkili olabilir. Bu durumlarda çoklu hamartomlar görülebilir. |
Hamartom Hastalığı Nedir ve Nasıl Oluşur?
Hamartomun vücutta nasıl bir yapılanma olduğunu daha net kavrayabilmek için insan vücudunun gelişim sürecini büyük ve kusursuz işleyen bir inşaat projesine benzetmek oldukça faydalı bir yaklaşımdır. Anne karnındaki embriyolojik gelişim evrelerinde veya insanın yaşam döngüsü boyunca hücrelerin büyümesi, çoğalması ve belirli organları oluşturması muazzam bir genetik plana dayanır. Bu plan sayesinde kıkırdak, kas, yağ, sinir ve damar gibi dokular doğru yerlerde ve doğru oranlarda bir araya gelerek kusursuz çalışan organları meydana getirirler. Ancak bazen, tıpkı devasa bir inşaatta malzemelerin yanlış bir köşeye yığılması ve plansızca üst üste bırakılması gibi, bu hücrelerin organize olma sürecinde bölgesel küçük hatalar meydana gelebilir.
İşte hamartom, o bölgede normal şartlarda zaten var olması gereken sağlıklı doku elemanlarının bir araya gelip doğru bir mimari yapı oluşturamaması, bunun yerine kaotik, düzensiz ve karmaşık bir doku yumağı haline gelmesidir. Kanser hastalığından en büyük ve en hayati farkı bu noktada yatar. Kanser hücreleri, vücudun kontrol mekanizmalarını tamamen aşan, durmaksızın bölünen, sınır tanımayarak çevre dokuları işgal eden ve kan veya lenf yoluyla vücudun bambaşka köşelerine sıçrayabilen saldırgan yapılardır. Hamartomlar ise gerçek bir tümörün sahip olduğu bu otonom ve sonsuz büyüme potansiyelinden tamamen yoksundur. Genellikle oluştukları dokunun doğal büyüme hızıyla paralel bir hızda büyürler, çevre organlara saldırmazlar ve vücudun başka bir yerine yayılmazlar. Mikroskop altında incelendiklerinde, bu kitleyi oluşturan hücrelerin tamamen sağlıklı, olgun ve iyi huylu olduğu açıkça görülür; tek sorun, bu hücrelerin uzaysal dizilişindeki büyük düzensizliktir.
Vücutta Görülen Hamartomlar Genetik Bir Sendromun Belirtisi Midir?
Klinik pratikte karşılaşılan hamartom vakalarının çok büyük bir kısmı tamamen rastlantısal olarak gelişir. Bu duruma tıpta sporadik gelişim adı verilir. Sporadik vakalarda kitle genellikle vücudun sadece tek bir noktasında ortaya çıkar, ailenin diğer bireylerinde görülmez ve genetik bir miras yoluyla nesilden nesile aktarılmaz. Bu tür tekil vakalar çoğunlukla lokal bir gelişim hatası olarak değerlendirilir ve sadece o bölgeye yönelik tedavilerle sorun tamamen çözülür.
Ancak tıbbi değerlendirme sırasında bir kişide birden fazla organda, çok sayıda ve farklı türlerde hamartom yapısı tespit edilirse, bu durum klinik açıdan çok daha farklı bir anlam taşır. Vücudun çeşitli bölgelerine dağılmış bu yapılar çoğunlukla altta yatan, tüm vücudu ilgilendiren sistemik ve genetik bir sendromun en güçlü habercileridir. Bu sendromların erken dönemde teşhis edilmesi, hastanın sadece o anki şikayetlerinin giderilmesi için değil gelecekte karşılaşabileceği çok daha ciddi hastalıkların ve potansiyel kanser risklerinin yönetilmesi adına son derece kritiktir.
Bağlantılı olduğu bilinen başlıca genetik sendromlar şunlardır:
- Peutz-Jeghers Sendromu
- Tüberoskleroz Kompleksi
- Cowden Sendromu
- Pallister-Hall Sendromu
Peutz-Jeghers Sendromu ve Bağırsak Hamartomları Nasıl Belirti Verir?
Özellikle sindirim sistemi organlarında, mide ve ince bağırsaklarda gelişen hamartomlar genellikle polip adı verilen yapılar şeklinde kendilerini gösterirler. Bu durum tıp dünyasında en sık, genç yaşlarda belirti vermeye başlayan ve kalıtsal bir geçiş gösteren Peutz-Jeghers Sendromu ile birlikte anılır. Bu sendromla doğan bireylerin mide ve bağırsak iç yüzeylerinde, bazen sayıları yüzleri bulabilen irili ufaklı hamartomatöz polipler gelişir. Bu polipler, çoğunlukla mantar gibi bir sap ile bağırsak iç duvarına tutunan iyi huylu et parçalarıdır.
Sindirim sistemi sürekli olarak kasılıp gevşeyen, yiyecekleri ileriye doğru itmek için dalgasal hareketler (peristaltizm) yapan dinamik bir yapıya sahiptir. Bağırsak içindeki bu güçlü hareketler sırasında, bağırsağın iç duvarına bir sapla bağlı olan bu polipler tıpkı bir yelken gibi akıntıya kapılarak öne doğru sürüklenmeye başlarlar. Polip sürüklendikçe, bağlı olduğu bağırsak duvarını da kendi peşinden çeker ve bağırsağın bir bölümünün tıpkı ters yüz edilen bir çorap veya iç içe geçen bir teleskop gibi diğer bağırsak bölümünün içine girmesine neden olur. Tıpta invajinasyon adı verilen bu mekanik problem, hastanın hayat kalitesini ciddi şekilde düşüren ve acil müdahale gerektiren tablolar yaratır.
Bu hastalarda sıkça karşılaşılan klinik belirtiler şunlardır:
- Şiddetli ve kramp tarzında karın ağrısı
- Mekanik bağırsak tıkanıklığı
- Kronik demir eksikliği anemisi
- Dudak çevresinde kahverengi maküller
- Burun kanatlarında pigmente lekeler
- Parmak uçlarında siyah renkli çillenmeler
Mide ve Bağırsak Hamartomları İçin Cerrahi Tedavi Nasıl Yapılır?
Mide ve bağırsak sisteminde gelişen bu tür polipler söz konusu olduğunda cerrahi yaklaşımın en temel ve sarsılmaz felsefesi “organın korunması” üzerine inşa edilmiştir. Peutz-Jeghers Sendromu gibi durumlarda hastaların yaşamları boyunca defalarca polip geliştirme riski bulunduğundan, her tıkanıklık atağında bağırsağın bir bölümünün kesilerek vücuttan çıkarılması (rezeksiyon) hastanın ilerleyen yıllarda sağlıklı besin emilimi yapamamasına ve ciddi beslenme yetersizlikleri yaşamasına neden olacaktır.
Bu nedenle bağırsak tıkanıklığı şüphesiyle acil ameliyata alınan bir hastada, sadece tıkanıklığa yol açan o anki büyük polibi bulup çıkarmak kesinlikle yeterli ve kalıcı bir çözüm olarak görülmez. Ameliyat sırasında cerrahi ekip ve gastroenteroloji uzmanları multidisipliner bir yaklaşımla “İntraoperatif Enteroskopi” denilen özel bir yöntem uygularlar. Hasta uyurken ve karın boşluğu açıkken, bağırsağın içine özel, uzun ve esnek kameralı bir tüp yerleştirilir. Bağırsak lümeni baştan sona milimetre milimetre taranarak incelenir. Bu detaylı tarama sırasında ileride büyüyerek tekrar tıkanıklık veya kanama yaratma potansiyeli olan bir santimetreden büyük tüm polipler tespit edilir ve bağırsağı kesmeden, sadece polipin kökünden yakılarak veya kesilerek çıkarılması işlemi gerçekleştirilir. “Clean sweep” yani tam temizlik adı verilen bu strateji sayesinde, hastanın bir sonraki olası acil ameliyat ihtiyacı yıllarca geciktirilmiş, bağırsak dokusu ise maksimum düzeyde korunmuş olur.
Bebeklerde ve Yetişkinlerde Karaciğer Hamartomları Farklı Mıdır?
Karaciğer dokusu içinde gelişim gösteren hamartomlar, hastanın içinde bulunduğu yaş grubuna göre tamamen farklı iki klinik hastalık tablosu halinde karşımıza çıkarlar. Bebeklik ve erken çocukluk döneminde görülen yapı ile yetişkinlik döneminde saptanan yapı hem görünüş hem de vücuttaki etkileri açısından birbirlerinden çok keskin çizgilerle ayrılırlar.
Özellikle iki yaşın altındaki bebeklerde karaciğerde “Mezenkimal Hamartom” adı verilen son derece spesifik bir tür gelişir. Bu lezyonlar, karaciğerin sağ veya sol lobunda yerleşen, içi sıvı dolu devasa kistler şeklinde ortaya çıkarlar. Büyüme hızları bebeklik döneminde oldukça yüksektir. Bu hızlı büyüme sonucunda bebeğin karnında dışarıdan bile fark edilebilen asimetrik bir şişlik, beslenmeyi reddetme, sürekli kusma ve ciddi iştahsızlık sorunları baş gösterir. Kitle bazen o kadar devasa boyutlara ulaşır ki karın boşluğuna sığamayarak yukarıya, diyafragma kasına doğru yoğun bir baskı yapmaya başlar. Bu mekanik baskı doğrudan akciğerlerin genişlemesini engellediği için bebekte solunum sıkıntısı ve morarma gibi hayati risk taşıyan durumlar ortaya çıkabilir.
Yetişkin bireylerde ise durum bunun tam tersi bir seyir izler. Yetişkinlerde “Biliyer Hamartom” veya tıp literatüründeki adıyla “von Meyenburg Kompleksi” denilen bir yapı daha sık görülür. Bunlar genellikle karaciğer yüzeyine dağılmış, milimetrik boyutlarda, sert yapılı, beyaz veya sarımsı renkteki küçük düğümcüklerdir (nodüller). Bu küçük nodüller yetişkin hastada hiçbir ağrıya, fonksiyon kaybına veya şikayete neden olmazlar.
Karaciğerdeki Hamartom Nodülleri İçin Hangi Ameliyatlar Uygulanır?
Bebeklerde solunum ve beslenme gibi hayati fonksiyonları tehdit eden dev mezenkimal hamartomların birincil ve en etkili tedavisi, kitlenin cerrahi yollarla vücuttan tamamen uzaklaştırılmasıdır. Bu ameliyatlar sırasında cerrahın en büyük avantajı, lezyonun genellikle karaciğerin normal, sağlıklı dokusunu iterek ve sıkıştırarak büyümesidir. Bu itilme sayesinde kitle ile sağlıklı doku arasında net bir sınır oluşur. Cerrah, karaciğerin sağlıklı kısımlarını feda etmeye gerek kalmadan, sadece kitleyi etrafındaki ince zardan sıyırarak ve kabuğundan ayırarak (enükleasyon yöntemi) güvenle çıkarabilir. Kitle vücuttan tamamen temizlendiğinde nüks etme, yani aynı yerde tekrar büyüme ihtimali neredeyse sıfıra yakındır ve bebek tamamen normal büyüme eğrisine geri döner.
Yetişkinlerdeki küçük biliyer hamartom nodülleri ise hastalık yaratmadıkları için doğrudan bir tedavi gerektirmezler. Ancak cerrahi açıdan bu yapıların çok kritik bir önemi vardır. Safra kesesi veya bağırsak kanseri gibi bambaşka bir nedenle yapılan açık veya kapalı ameliyatlar sırasında, cerrah karaciğer yüzeyinde bu beyaz nodülleri tesadüfen görür. Çıplak gözle bakıldığında bu masum hamartom nodülleri, ana organdan karaciğere sıçramış (metastaz yapmış) ölümcül kanser odaklarıyla birebir aynı görünümdedir. Cerrahın sadece bakarak bu ayrımı yapması imkansızdır. Bu şüpheyi gidermek için ameliyat esnasında hemen bu nodüllerden küçük bir parça kesilip alınır ve “frozen” adı verilen dondurarak hızlı patolojik inceleme yöntemine başvurulur.
Böbrek Hamartomları (Anjiyomiyolipom) Neden Kanamaya Yol Açar?
Böbreklerde meydana gelen hamartom yapılanmaları tıp terminolojisinde “Anjiyomiyolipom” veya kısaca AML olarak isimlendirilirler. Bu tıbbi terim aslında kitlenin içeriğini oluşturan üç temel yapı taşının Latince isimlerinin birleştirilmesinden oluşur; anjiyo (kan damarları), miyo (düz kas hücreleri) ve lipom (olgun yağ hücreleri). Bu üç farklı sağlıklı hücre türünün böbrek parankimi içinde düzensiz bir yumak oluşturmasıyla meydana gelen bu kitleler doğaları gereği iyi huyludur. Ancak içeriklerinde bol miktarda bulunan anormal kan damarları nedeniyle hastanın yaşamını tehlikeye atabilecek çok ciddi bir iç kanama potansiyeli taşırlar.
Burada klinik kararı belirleyen en hayati unsur kitlenin milimetrik boyutudur. Tıpta cerrahi müdahale kararını yönlendiren yazılı olmayan bir “dört santimetre kuralı” vardır. Boyutu dört santimetrenin altında kalan böbrek hamartomları büyük çoğunlukla sessiz kalır, çevre dokulara zarar vermez ve düzenli aralıklarla yapılan ultrasonografi kontrolleriyle izlenmeleri yeterli kabul edilir. Ancak kitle büyüyüp dört santimetreyi aştığında, kitlenin içindeki kan damarları da basınca dayanamayarak anormal ve sağlıksız bir şekilde genişlemeye, incelmeye başlar. Bu damarların üzerinde anevrizma adı verilen, duvarları zar kadar ince kan baloncukları oluşur. Bu ince duvarlı baloncuklar zamanla o kadar hassaslaşır ki en ufak bir bedensel zorlanmada veya tamamen durup dururken kendiliğinden patlayarak böbrek zarı çevresine saniyeler içinde devasa miktarda kan sızmasına neden olabilir. Tıpta “Wunderlich Sendromu” olarak bilinen bu tablo acil müdahale edilmezse ölümcül olabilen çok şiddetli bir durumdur.
Kanamayı tetikleyen başlıca risk faktörleri şunlardır:
- Kitlenin dört santimetreden büyük olması
- Hamartom içindeki damarların genişlemesi
- Anevrizma adı verilen baloncukların oluşması
- Bedensel travmalar ve darbeler
- Hastanın gebelik döneminde olması
Böbrek Hamartomları Kanamasında Hangi Tedaviler Hayat Kurtarır?
Böbrek çevresinde şiddetli iç kanama, dayanılmaz bir yan ağrısı ve idrarda kanama şikayetleriyle acil servise getirilen bir hastada tıbbi ekibin birincil ve en acil hedefi, hastanın hızla düşen kan basıncını ve bozulan nabzını dengeleyerek hayatta kalmasını sağlamaktır. Hemodinamik istikrar adı verilen bu durum sağlandıktan sonra, kanamayı kalıcı olarak durdurmak için modern tıbbın sunduğu minimal invaziv, yani hastaya en az zarar veren yöntemler devreye sokulur.
Günümüzde bu tür acil böbrek kanamalarında ilk tercih edilen yöntem açık cerrahi değil ileri teknoloji gerektiren girişimsel radyolojik bir işlem olan anjiyo-embolizasyon yöntemidir. Bu işlemde uzman doktor, hastanın kasık atardamarından milimetrik kalınlıkta, son derece esnek bir tüp (kateter) ile giriş yapar. Kateter, kan damarlarının içinden ilerletilerek doğrudan kanayan böbrek hamartomunu besleyen o sorunlu ince damara kadar ulaştırılır. Hedef damar bulunduğunda, kateterin içinden damarı tamamen tıkayacak özel mikro partiküller veya tıbbi sarmallar bırakılarak kanama kaynağında kesilir. Bu sayede hasta hem büyük ve riskli bir açık ameliyattan kurtulmuş olur hem de böbreğin kanamayan, sağlam kısımları tamamen korunur.
Eğer teknolojik altyapı embolizasyon işlemine uygun değilse, kanama bu yöntemle kontrol altına alınamıyorsa veya kitlenin ultrason görüntüsünde kanser hücresi içerebileceğine dair en ufak bir şüphe varsa mecburen cerrahi operasyon planlanır.
Uygulanan cerrahi müdahale yöntemleri şunlardır:
- Parsiyel nefrektomi
- Kitlenin enükleasyonu
- Total nefrektomi
Memede Görülen Hamartom Kitleleri Kanser Riski Taşır Mı?
Kadınlarda rutin kontroller sırasında veya bizzat hastanın kendi kendini muayenesi esnasında memede saptanan iyi huylu kitlelerin küçük ama spesifik bir bölümünü hamartomlar oluşturmaktadır. Genellikle otuz beş ile kırk beş yaş arasındaki kadınlarda, meme dokusu içinde ağrı yapmayan, parmaklar arasında kolayca kayabilen ve sınırları oldukça net hissedilebilen yuvarlak kitleler olarak klinik bulgu verirler. Muayene bulguları itibarıyla memenin en sık rastlanan masum tümörü olan fibroadenomlar ile çok sık karıştırılırlar.
Meme hamartomlarının radyolojik görüntülemesinde, özellikle mamografi çekimlerinde çok karakteristik ve ilginç bir bulgu ortaya çıkar. Bu kitlenin içeriği, tıpkı sağlıklı ve normal bir memenin kendi anatomisinde olduğu gibi yağ hücreleri, süt bezleri ve bağ dokusunun karmaşık bir harmanından oluşmaktadır. Kitlenin etrafını ince bir çizgi halinde saran radyolojik sınır (halo) nedeniyle bu yapı mamografi filmlerine bakıldığında adeta büyük memenin içine yerleşmiş küçük, minyatür bir meme gibi görünür. Bu spesifik görüntü nedeniyle tıp literatüründe bu duruma “meme içinde meme” olgusu adı verilmiştir. Bu kitleler yapısal olarak kansere dönüşme (premalign) potansiyeline sahip değildir. Kendi doğaları gereği her zaman iyi huylu kalırlar. Ancak kitlenin içinde hapsolmuş o normal süt bezi hücrelerinden, memenin diğer herhangi bir sağlıklı bölgesinde olabileceği gibi, son derece düşük bir ihtimalle de olsa kanserli hücre gelişimi başlayabilir.
Meme Hamartomları Hangi Durumlarda Ameliyatla Çıkarılmalıdır?
Kansere dönüşme riskleri bulunmamasına rağmen, memede tespit edilen bu yapıların genellikle cerrahi olarak tamamen çıkarılması tavsiye edilir. Bunun arkasında yatan en önemli sebep, şüpheleri kesin olarak ortadan kaldırma isteğidir. Teşhis aşamasında kitleye ince bir iğne batırılarak hücre örneği (biyopsi) alındığında, patoloji uzmanının mikroskop altında gördüğü hücreler tamamen normal ve sağlıklı meme dokusu hücreleridir. Bu durum eğer kitlenin derinliklerinde gizlenmiş çok küçük bir kanser odağı varsa, iğnenin o odağı ıskalayarak sadece sağlıklı hücreleri almasına ve yalancı bir güvenlik hissi yaratmasına neden olabilir. Bu riski tamamen sıfırlamak için kitlenin ameliyatla bir bütün olarak bozulmadan çıkarılması ve tamamının dilimlenerek laboratuvarda incelenmesi klinik açıdan en güvenli yoldur.
Ayrıca bu kitlelerin bazıları yıllar içinde on santimetrenin üzerine çıkarak devasa boyutlara ulaşabilirler. Bu durum göğüs bölgesinde ciddi bir ağırlık hissine, iki meme arasında fark edilir asimetrilere ve duruş bozukluklarına yol açabilir. Başarılı bir cerrahi eksizyon ile kitle alındığında, aynı yerde tekrar büyüme (nüks) ihtimali yok denecek kadar azdır.
Cerrahi müdahale gerektiren temel durumlar şunlardır:
- Kanser şüphesinin kesinlikle dışlanamaması
- İğne biyopsisi sonuçlarının belirsiz kalması
- Memede ciddi boyutlarda asimetri oluşması
- Kitlenin dev hamartom boyutlarına ulaşması
- Gözle görülür kozmetik deformiteler
Akciğer ve Dalak Hamartomları Hangi Sorunlara Neden Olur?
Vücudun hemen hemen her organında gelişimsel bir hata olarak ortaya çıkabilen hamartomlar, akciğer ve dalak gibi hayati organlarda da kendilerine özgü benzersiz tablolar yaratırlar. Akciğerlerde görülen tipi, bu organın en sık karşılaşılan iyi huylu tümörüdür. Genellikle akciğerlerin dış yüzeylerine yakın, kenar bölgelerde sessiz sedasız büyüyen yuvarlak, tekil nodüller olarak belirirler. Tomografi filmleri incelendiğinde içlerinde kalsiyum birikimine bağlı olarak oluşan kireçlenmeler görülür. Bu kireçlenmelerin dizilişi tıpkı bir patlamış mısır (popcorn) şeklini andırır. Bu görünüm o kadar spesifik ve hastaya özgüdür ki göğüs hastalıkları uzmanı veya cerrah bu radyolojik işareti gördüğünde kitlenin bir akciğer kanseri olmadığını büyük bir güvenle söyleyebilir ve hastayı çok ağır geçecek gereksiz bir akciğer ameliyatından kurtarmış olur. Sadece düzenli film çekimleriyle kitlenin büyümesi takip edilir.
Kanı filtreleyen ve bağışıklık sisteminin en büyük kalesi olan dalakta oluşan hamartomlara ise “splenoma” adı verilir. Bunlar dalak dokusu içindeki kan damarlarının kusurlu dizilimi sonucu oluşan iyi huylu malformasyonlardır. Çoğunlukla hastada hiçbir ağrı veya rahatsızlık yaratmazlar. Ancak kitle büyüdükçe dalak zarını gererek sol kaburga altında sürekli bir ağrı, dolgunluk ve erken doyma hissi yaratabilir.
Dalağın ameliyatla alınmasını gerektiren durumlar şunlardır:
- Semptomatik dalak büyümesi yaşanması
- Sol üst kadranda kronik dolgunluk hissi
- Kan hücrelerinin dalakta aşırı yıkımı
- Dalağın kendiliğinden kanama riski taşıması
- Kitlede radyolojik olarak kanser ayrımının yapılamaması
Bir Kitlenin Hamartom Mu Yoksa Kanser Mi Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Tıbbi değerlendirme sırasında vücudun herhangi bir yerinde yeni bir kitle saptandığında, hem hasta hem de doktor için yanıtlanması gereken ilk ve en kritik soru bellidir; bu yapı sadece izlenmesi gereken masum bir gelişim hatası mı, yoksa vakit kaybetmeden savaşılması gereken agresif bir kanser mi? Bu iki tamamen farklı hastalığın yönetimi de doğal olarak birbirine zıttır.
İki durumu birbirinden ayırmak için çok sayıda tıbbi parametre bir arada değerlendirilir. Hamartomlar yıllar boyunca aynı boyutta kalabilir veya yılda sadece birkaç milimetre gibi çok yavaş bir hızda büyürken, kanser hücreleri hızla çoğalarak aylar, hatta haftalar içinde boyutlarını katlayabilirler. Görüntüleme yöntemlerinde hamartomların etrafında çoğunlukla bir kapsül veya çok net, kalemle çizilmiş gibi düzgün sınırlar görülür. Kanserler ise çevrelerindeki sağlıklı dokulara sızma, onları işgal etme eğiliminde oldukları için sınırları belirsiz, pürüzlü ve düzensizdir. Ayrıca hamartom sadece bulunduğu bölgeyi ilgilendiren lokal bir sorundur, bedenin genel enerji dengesini bozmaz.
Kanser hastalığı lehine olan klinik ve radyolojik bulgular şunlardır:
- Kitlenin çok hızlı bir boyut artışı göstermesi
- Sınırlarının düzensiz ve infiltratif olması
- Çevre dokulara ve lenf bezlerine sızma eğilimi
- Hastada açıklanamayan hızlı kilo kaybı
- Geceleri kıyafet değiştirecek kadar şiddetli terleme
- Genel bir iştahsızlık ve tükenmişlik hali
Sıkça Sorulan Sorular
Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy, genel cerrahi alanındaki akademik birikimi ve cerrahi deneyimiyle tanınan bir hekimdir. 1998 yılında TED Ankara Koleji’nden mezun olduktan sonra, 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini 2012 yılında tamamlamış, 2019’da Doçent, 2024 yılında ise Profesör unvanını almıştır. Halen Ankara Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Uluslararası indeksli dergilerde yayımlanmış 100’e yakın makalesi ve çok sayıda bilimsel bildirisi bulunan Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, International College of Surgeons, The Transplantation Society, Türk Cerrahi Derneği ve Ankara Cerrahi Derneği üyesidir. Halen Ankara Medipol Üniversitesi’ndeki akademik görevine ek olarak Çankaya’daki özel muayenehanesinde genel cerrahi, meme ve endokrin cerrahi alanlarında hasta kabul etmektedir.
