English
Memede kızarıklık, yara, egzama, kabuklanma ve çatlama en sık cilt irritasyonu, enfeksiyonlar, alerjik reaksiyonlar ve hormonal değişikliklere bağlı olarak ortaya çıkar. Bu bulgular tek başına görülebileceği gibi birlikte de izlenebilir ve altta yatan nedenin doğru değerlendirilmesi gerekir.
Memede kızarıklık ve ciltte hassasiyet genellikle mantar veya bakteriyel enfeksiyonlar, terleme ve sürtünmeye bağlı tahriş sonucu gelişir. Özellikle emzirme döneminde, diyabet hastalarında ve bağışıklık sistemi zayıflamış bireylerde daha sık görülür ve yayılım gösterebilir.
Memede egzama ve kabuklanma çoğunlukla alerjik dermatit, atopik egzama veya kimyasal içerikli ürünlere maruziyetle ilişkilidir. Deterjan, sabun, parfüm veya sütyen kumaşı gibi temas eden faktörler cilt bariyerini bozarak kaşıntı ve pullanma oluşturabilir.
Memede yara ve çatlama nedenleri arasında kuruluk, sürekli kaşıma, yanlış hijyen uygulamaları ve nadiren inflamatuar meme hastalıkları yer alır. Uzun süre iyileşmeyen, akıntı veya şekil değişikliğiyle seyreden lezyonlarda mutlaka tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Meme cildinde neden kızarıklık ve değişiklikler olur?
Meme dokusu ve üzerini kaplayan cilt, vücudun diğer bölgelerindeki deriden biraz daha farklı davranır. Burası durağan bir yapı değildir; hormonların orkestra şefliği yaptığı, sürekli değişen dinamik bir organdır. Özellikle meme ucu ve etrafındaki koyu renkli halka (areola), dış dünya ile meme içindeki süt kanalları arasındaki köprüdür. Bu bölge sinir uçları bakımından zengindir ve hem dokunmaya hem de hormonal dalgalanmalara karşı son derece hassastır.
Hayatınızın farklı dönemlerinde meme cildinizin tepkileri de değişir. Ergenlikten menopoza kadar olan süreçte östrojen ve progesteron hormonları cildin kanlanmasını ve hassasiyetini artırıp azaltabilir. Örneğin adet dönemlerinizden hemen önce memelerinizde dolgunlukla birlikte cildin daha gergin ve hassas olduğunu hissedebilirsiniz. Ancak meme cildini en çok zorlayan dönem, kuşkusuz emzirme sürecidir. Mekanik travmalar, nemli ortam ve süt kanallarının aktif çalışması, cildi enfeksiyonlara ve tahrişlere açık hale getirir. Meme cildindeki bir kızarıklık bazen sadece cildin kendisine ait bir hastalığı işaret ederken, bazen de içerideki dokunun bir yardım çığlığı olabilir.
Basit bir egzama mı yoksa alerji mi nasıl anlaşılır?
Polikliniğe “Göğsümde geçmeyen bir kaşıntı ve kızarıklık var” şikayetiyle gelen hastalarımın büyük bir kısmında, sorun aslında dermatolojik yani cilde özgü bir reaksiyondur. Meme cildi narin olduğu için, vücudunuzun diğer bölgelerinin tolere edebildiği maddelere karşı burada daha şiddetli tepkiler verebilir. Biz buna “kontakt dermatit” diyoruz. Yani cildiniz, hoşlanmadığı bir maddeyle temas ettiğinde isyan bayrağını çeker. Bu durum genellikle keskin sınırlı bir kızarıklık, bazen su toplayan minik kabarcıklar ve dayanılmaz bir kaşıntı ile kendini gösterir.
Bu tür reaksiyonları tetikleyen en yaygın unsurlar şunlardır:
- Yeni kullanılmaya başlanan vücut şampuanları
- Kıyafetlerde kalan deterjan artıkları
- Yumuşatıcılar
- Parfümlü vücut losyonları
- Sentetik kumaşlı sütyenler
- Dantelli iç çamaşırları
- Meme ucuna sürülen kozmetik kremler
Bu listeye ek olarak özellikle büyük göğüslü kadınlarda veya sıcak havalarda, meme altı kıvrımlarında pişik benzeri tablolarla sıkça karşılaşırız. Nemli ve havasız kalan bu bölgeler, mantar enfeksiyonları için ne yazık ki ideal bir yaşam alanı sunar. “İntertrigo” dediğimiz bu durumda meme altında parlak kırmızı, bazen beyaz plaklarla kaplı ve yanma hissi veren lezyonlar oluşur. Ayrıca stresle tetiklenen sedef hastalığı veya seboreik dermatit gibi durumlar da meme cildinde pullanma yapabilir. Bu tip durumlarda genellikle irritan maddeden uzaklaşmak ve basit kremler kullanmak sorunu çözer. Ancak buradaki tehlike, sürekli kaşınan cildin bütünlüğünün bozulması ve çatlaklardan içeri bakterilerin girerek daha ciddi enfeksiyonlara yol açmasıdır.
Meme enfeksiyonu ve mastit belirtileri nelerdir?
Meme dokusunun iltihaplanması anlamına gelen mastit, kadınların korkulu rüyalarından biridir. Genellikle emziren annelerle özdeşleştirilse de hayatında hiç doğum yapmamış veya emzirme dönemini çoktan geride bırakmış kadınlarda da görülebilir. Ancak bu iki durumun gelişimi birbirinden oldukça farklıdır.
Emzirme dönemindeki mastitler (laktasyonel mastit), genellikle bebeğin emmeye başladığı ilk haftalarda kapıyı çalar. Meme başında oluşan gözle görülür veya görülmez minik çatlaklar, cilt üzerinde yaşayan bakterilerin (genellikle stafilokoklar) süt kanallarına sızması için bir otoyol görevi görür. Eğer süt kanalları tam boşalamıyorsa ve içeride süt birikiyorsa, bu bakteriler hızla çoğalır. Vücut bu istilaya karşı şiddetli bir tepki verir.
Bu enfeksiyon sırasında hastalarımın en sık tarif ettiği şikayetler şunlardır:
- Memede ani başlayan şişlik
- Dokunmakla artan şiddetli ağrı
- Ciltte bölgesel ısı artışı
- Yaygın kızarıklık
- Yüksek ateş
- Titreme nöbetleri
- Halsizlik
Emzirmeyen kadınlarda görülen mastitler ise daha inatçı ve karmaşık bir süreçtir. Burada en büyük suçlulardan biri ne yazık ki sigaradır. Sigara dumanındaki toksinler, meme başının hemen arkasındaki süt kanallarına zarar vererek iltihaplanmaya ve kanalların tıkanmasına yol açar. “Periduktal mastit” dediğimiz bu durum sık sık tekrarlayabilir ve tedavisi emzirme mastitlerine göre daha uzun sürebilir.
Meme apsesi oluştuğunda cerrahi şart mıdır?
Eğer bir mastit tablosu zamanında fark edilip güçlü antibiyotiklerle tedavi edilmezse veya vücut bakterilerle baş edemezse, enfeksiyonu sınırlamak için bir duvar örer ve içeride irin (pü) biriktirir. İşte buna meme apsesi diyoruz. Apseler, memedeki kızarıklık ve zonklayıcı ağrının en şiddetli olduğu tablolardan biridir.
Eskiden tıp pratiğinde “apse varsa bıçak vurulur” mantığı hakimdi. Yani cerrahi olarak apse açılır ve içi boşaltılırdı. Ancak günümüzde biz genel cerrahlar olarak memeye neşter vurma konusunda çok daha temkinliyiz. Çünkü yapılan her kesi, hem estetik bir iz bırakır hem de iyileşmesi zor olan sürekli akıntı yapan kanalların (fistül) oluşma riskini artırır.
Modern yaklaşımda tedavi stratejimiz değişmiştir. Artık ultrason cihazını bir göz gibi kullanarak, apsenin yerini milimetrik olarak tespit ediyoruz ve kalın bir iğne/enjektör yardımıyla içini boşaltıyoruz (aspirasyon). Bu işlem hasta için çok daha konforludur ve iyileşme sürecini hızlandırır. Sadece çok büyük, iğne ile boşaltılamayan veya doku kaybına (nekroz) neden olmuş çok ileri vakalarda cerrahi drenajı tercih ediyoruz. Emziren annelerin en çok sorduğu soru “Emzirmeyi kesmeli miyim?” oluyor. Cevabımız net: Hayır. Bebeğe zarar verecek bir durum yoksa, sütün boşaltılması enfeksiyonun gerilemesi için en etkili yöntemlerden biridir.
İyileşmeyen yaralar İdiyopatik Granülomatöz Mastit olabilir mi?
İşte genel cerrahları en çok zorlayan, hastaları ise hem fiziksel hem de psikolojik olarak yoran hastalıklardan biri: İdiyopatik Granülomatöz Mastit (İGM). İsmi biraz uzun ve karışık olsa da bu hastalığı “Kanser Taklitçisi” olarak da aklınızda tutabilirsiniz. Çünkü oluşturduğu bulgular, meme kanseriyle o kadar benzerdir ki tecrübeli bir cerrah bile biyopsi yapmadan bu ikisini ayırt edemez.
Bu hastalık genellikle doğurganlık çağındaki (30-40 yaş arası) ve geçmişte doğum yapmış genç kadınları hedefler. Nedeni bilinmemekle birlikte vücudun kendi meme dokusuna veya süt kanallarındaki bir maddeye karşı verdiği aşırı ve yanlış bir bağışıklık yanıtı olduğu düşünülmektedir. Mikrobik bir durum değildir, yani bulaşıcı değildir ancak memede yarattığı tahribat enfeksiyonu andırır.
İGM hastalarında görülen tipik belirtiler şunlardır:
- Memede sert ve düzensiz kitle
- Ciltte kızarıklık
- Meme başında çekilme
- Cildin incelip delinmesi
- İltihaplı akıntılar
- Tekrarlayan yaralar
Bu hastalığın en sinir bozucu yanı standart antibiyotiklere asla yanıt vermemesidir. Hasta kutularca antibiyotik kullanır ama kitle küçülmez, kızarıklık geçmez. Tanı ancak şüpheli dokudan alınan parçanın (biyopsi) patolojide incelenmesi ve “granülom” adı verilen özel iltihap hücrelerinin görülmesiyle konur. Tedavisi bir maraton koşusu gibidir; aylar süren kortizon tedavileri veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar gerekebilir. Hastalık ne yazık ki nüks etmeyi, yani iyileşti sanıldığında tekrar ortaya çıkmayı sever. Bu nedenle bu tanıyı alan hastalarımızın cerrahlarıyla sıkı bir iletişim içinde olmaları ve sabırlı davranmaları gerekir.
İnflamatuar meme kanseri neden kızarıklık yapar?
Şimdi biraz daha ciddi bir konuya, kırmızı bayrakların kalktığı bir alana geliyoruz. Memedeki her kızarıklık masum değildir. “İnflamatuar Meme Kanseri” (İMK) adı verilen özel ve agresif bir tür, kendini bir iltihap gibi maskeleyerek gösterir. Bu kanser türü, meme kanserlerinin küçük bir yüzdesini oluşturur ancak en sinsi ilerleyenidir.
Klasik meme kanserinde elimize sert bir kitle gelirken, inflamatuar tipte durum farklıdır. Kanser hücreleri, meme cildinin altındaki lenf kanallarını tıkar. Bu tıkanıklık, cildin lenf sıvısını boşaltmasını engeller ve memede ciddi bir ödem oluşturur. Sonuç olarak meme şişer, kızarır ve ısınır. Sanki içeride ciddi bir enfeksiyon varmış gibi görünür.
İnflamatuar meme kanserini düşündüren en kritik işaretler şunlardır:
- Memenin üçte birini kaplayan kızarıklık
- Portakal kabuğu görünümü
- Memede ağırlık hissi
- Meme ucunun içeri gömülmesi
- Koltuk altında şişlik
- Meme boyutunda ani artış
Buradaki “portakal kabuğu” (peau d’orange) görünümü çok tipiktir. Ciltteki gözenekler belirginleşir, deri kalınlaşır ve tıpkı bir portakalın yüzeyi gibi pütürlü bir hal alır. En hayati ayrım noktası şudur: Eğer bir mastit (enfeksiyon) tanısıyla antibiyotik kullanıyorsanız ve 10-14 gün içinde şikayetlerinizde belirgin bir gerileme olmuyorsa, hatta kızarıklık artıyorsa, bu durum normal değildir. Böyle bir tabloda vakit kaybetmeden biyopsi yapılarak inflamatuar meme kanseri ihtimali mutlaka araştırılmalıdır. Erken şüphe, hayat kurtarır.
Meme ucu egzaması Paget hastalığı belirtisi midir?
Meme ucunda kaşıntı, pullanma ve kabuklanma şikayetiyle gelen hastalarımız genellikle “Hocam, meme ucumda egzama çıktı, bir türlü geçmiyor” diyerek söze başlarlar. Evet, bu görünüm tıpkı bir egzamaya benzer. Ancak meme cerrahisinde altın bir kuralımız vardır: Meme başındaki egzama benzeri lezyonlar, aksi ispat edilene kadar şüphelidir. Çünkü “Memenin Paget Hastalığı” dediğimiz nadir bir kanser türü, bu kılıkta karşımıza çıkar.
Paget hastalığı, meme başının cildinde kanser hücrelerinin bulunmasıdır ve vakaların neredeyse tamamında, bu buzdağının görünmeyen kısmında, yani derinde bir meme kanseri (süt kanalı kanseri) yatar. Hastalar genellikle eczaneden aldıkları veya evde bulunan kortizonlu kremleri sürerler. Bu kremler, ilginç bir şekilde şikayetleri geçici olarak baskılar. Kaşıntı azalır, kızarıklık solar. Bu “yalancı iyileşme” dönemi en tehlikeli aşamadır çünkü hastanın doktora gitmesini aylar boyunca ertelemesine neden olur. O sırada altta yatan hastalık ilerlemeye devam eder.
Şu belirtiler varsa mutlaka doktorunuza danışmalısınız:
- Sadece tek memede olan döküntüler
- Meme ucunda pullanma
- Sarı renkli sızıntı
- Kabuklanma
- Kanama
- İyileşmeyen yara
- Meme ucunda düzleşme
- Yanma hissi
Özellikle iki haftadan uzun süren ve tedaviye rağmen düzelmeyen her türlü meme başı yarası için biyopsi yapılması şarttır. Biyopsi kelimesi sizi korkutmasın; bu işlem genellikle poliklinik şartlarında, cildin uyuşturulmasıyla yapılan çok küçük ve ağrısız bir işlemdir.
Meme başı çatlağı ve akıntısı ne zaman tehlikelidir?
Meme başı akıntıları, kadınların polikliniklerimize en sık başvuru nedenlerinden biridir. Meme, süt üreten bir bez olduğu için akıntı olması aslında şaşırtıcı değildir. Çoğu akıntı hormonal nedenlere, kullanılan ilaçlara veya iyi huylu süreçlere bağlıdır. Biz cerrahlar akıntıları “korkulacak” ve “takip edilecek” olarak ikiye ayırırız.
Takip edilecek, yani genellikle fizyolojik olan akıntılar; meme başını sıktığınızda gelen, her iki memeden de olabilen, rengi sarı, yeşil, gri veya süt beyazı olan akıntılardır. Bunlar genellikle stres, antidepresan kullanımı veya süt kanallarının genişlemesiyle ilgilidir.
Ancak cerrahi açıdan risk taşıyan ve mutlaka ileri tetkik gerektiren akıntıların özellikleri şunlardır:
- Meme başını sıkmadan kendiliğinden gelen
- Sadece tek bir memeden kaynaklanan
- Meme başında tek bir noktadan çıkan
- Su gibi berrak olan
- Kanlı veya pembemsi renkli
- Gece sütyeni ıslatan
Özellikle “kanlı” akıntılar alarm vericidir. Bunların en sık nedeni, süt kanalı içinde büyüyen “papillom” dediğimiz iyi huylu küçük et benleridir. Ancak %10-15 ihtimalle meme kanserinin erken bir bulgusu da olabilirler. Bu yüzden kanlı veya su gibi akıntısı olan hastalarda, akıntının geldiği kanalı görüntülemek veya sıvıyı incelemek gerekir. Erkeklerde görülen herhangi bir meme başı akıntısı ise kadınlardakinden çok daha ciddidir ve mutlaka kanser yönünden araştırılmalıdır.
Tanı koymak için hangi yöntemleri kullanıyoruz?
Meme cildinde bir sorunla bize başvurduğunuzda, sadece gözle muayene etmek yetmez. Modern tıbbın bize sunduğu teknolojik gözleri kullanmamız gerekir. Bu süreçte amacımız, sorunun sadece ciltte mi sınırlı olduğunu yoksa derinlerde yatan bir kökü mü olduğunu anlamaktır.
İlk adım genellikle radyolojik görüntülemedir. 40 yaşın üzerindeki her kadında mamografi, bizim vazgeçilmez haritamızdır. Ciltteki kalınlaşmayı, ödemi veya meme içindeki kireçlenmeleri (mikrokalsifikasyon) mamografide net bir şekilde görebiliriz. Ultrasonografi ise özellikle genç hastalarda ve yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda cerrahın eli kolu gibidir. Apsenin nerede olduğunu, kitlenin içinin su mu yoksa et mi dolu olduğunu ultrasonla anlarız.
Daha karmaşık durumlarda, özellikle Paget hastalığı veya İnflamatuar Meme Kanseri şüphesinde, Meme MR (Manyetik Rezonans) devreye girer. MR, memenin en hassas fotoğrafını çeker ve mamografinin veya ultrasonun gözünden kaçabilecek gizli odakları ortaya çıkarır. Hastalığın yaygınlığını belirlemede en güçlü silahımızdır.
Ancak radyoloji bize “burada şüpheli bir şey var” der, onun adını koyan ise patolojidir. Yani kesin tanı için mutlaka doku örneği gerekir.
Tanı sürecinde kullandığımız biyopsi yöntemleri şunlardır:
- İnce iğne aspirasyonu
- Kalın iğne (Tru-cut) biyopsisi
- Punch (zımba) biyopsi
- Vakum biyopsi
- Cerrahi biyopsi
Meme cildindeki değişiklikler için genellikle “punch biyopsi” dediğimiz yöntemi kullanırız. 3-4 milimetrelik minik bir aletle, cildin tam kat örneğini alarak patolojiye göndeririz. Eğer meme içinde bir kitle varsa, o zaman “Tru-cut” denilen kalın iğne biyopsisi altın standarttır. Lütfen “bıçak değerse veya iğne girerse kanser yayılır” efsanesine inanmayın. Biyopsi hastalığı yaymaz, aksine doğru tedavinin planlanmasını sağlar.
Tedavi süreci ve yaklaşım nasıl olmalıdır?
Tanı konulduktan sonra tedavi tamamen hastalığın ismine ve evresine göre şekillenir. Eğer karşımızdaki tablo basit bir dermatit veya mantar ise, uygun kremler ve hijyen önerileriyle süreç kısa sürede tamamlanır. Mastit veya apse durumunda, doğru antibiyotik seçimi ve gerekirse apse boşaltımı ile hasta rahatlatılır.
Ancak tanı malignite yani kanser yönündeyse, tedavi bir ekip işine dönüşür. Bu ekibin içinde cerrah, medikal onkolog, radyasyon onkoloğu, radyolog ve patolog bulunur. İnflamatuar meme kanseri gibi agresif durumlarda, genellikle “önce ilaç” (neoadjuvan kemoterapi) yaklaşımı benimsenir. Amaç sistemik tedaviyle kanser hücrelerini vücuttan temizlemek ve memedeki ödemi geriletmektir. Cerrahi işlem genellikle bu tedaviden sonra gündeme gelir.
Paget hastalığında veya diğer meme kanseri türlerinde ise cerrahi seçenekler masaya yatırılır. Tümörün boyutuna, yerleşimine ve hastanın isteğine göre iki ana yol izlenebilir:
- Meme koruyucu cerrahi
- Mastektomi (memenin alınması)
Günümüzde meme cerrahisinde temel felsefemiz, onkolojik güvenliği yani kansersizliği sağlarken, kadının vücut bütünlüğünü ve yaşam kalitesini maksimum düzeyde korumaktır. Meme koruyucu cerrahide sadece hastalıklı alan güvenli bir sınırla çıkarılır ve sonrasında radyoterapi (ışın tedavisi) uygulanır. Eğer memenin tamamının alınması gerekiyorsa da eş zamanlı olarak veya daha sonra yapılan estetik onarımlarla (rekonstrüksiyon) meme yapısı yeniden oluşturulabilir.
Sıkça sorulan sorular
Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy, genel cerrahi alanındaki akademik birikimi ve cerrahi deneyimiyle tanınan bir hekimdir. 1998 yılında TED Ankara Koleji’nden mezun olduktan sonra, 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini 2012 yılında tamamlamış, 2019’da Doçent, 2024 yılında ise Profesör unvanını almıştır. Halen Ankara Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Uluslararası indeksli dergilerde yayımlanmış 100’e yakın makalesi ve çok sayıda bilimsel bildirisi bulunan Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, International College of Surgeons, The Transplantation Society, Türk Cerrahi Derneği ve Ankara Cerrahi Derneği üyesidir. Halen Ankara Medipol Üniversitesi’ndeki akademik görevine ek olarak Çankaya’daki özel muayenehanesinde genel cerrahi, meme ve endokrin cerrahi alanlarında hasta kabul etmektedir.
